واى به حال كسانى كه در اعمالشان ريا ميكنند كه هر گاه عمل نيكى از آنان صادر گردد غرضشان نمايش دادن بمردم است ريا كار كسى است كه تمام همّش امور مادى طبيعى و روى دلش و وجهه قلبش معكوس گرديده و تمام توجهش بسوى خلق و مقصودش فريب دادن مردم است كه آنان را اغوا نمايد و از طريق ريا كارى خود را متدين و متشرع نشان دهد كه مورد اطمينان گردد و به اين وسيله مقاصد شوم خود را انجام دهد در كتاب تهذيب بروايت صحيح از نبى اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم چنين حديث مىكند كه فرموده
( انّما الاعمال بالنيات و انما لكل امرئ ما نوى ) « 1 »
و اين حديث از متواترات بشمار ميرود اشاره به اينكه عمل صحيح منوط به نيت صحيح است و حسن و قبح عمل روى ميزان آن چيزى است كه مقصود عامل آن بوده ، و نيز نتيجه و فائده عمل اگر صحيح واقع گردد همان مىشود كه در نيّت داشته زيرا چنانچه محدث قاسانى مرحوم فيض در شرح وافى گفته وقتى رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم اين حديث
( انما الاعمال بالنيات )
را فرمود كه بعض اصحاب عرض كرده بودند بعض مهاجرين كه بجهاد ميروند غرضشان بدست آوردن غنائم و مال و گرفتن زنهاى اسير يا استيلا و غير آن است يعنى نيت آنها خالص نيست حضرت ميفرمايد عمل بستگى به نيت دارد يعنى اثر و فائده عمل همان مىشود كه در نيّت عامل مأخوذ است و همان چيزى كه از عمل مقصودش بوده عايد وى ميگردد .
خلاصه مردم در نيّات اعمالشان تقسيم به چند قسم ميگردند بعض آنها اكثر اعمالشان از عبادات و غير عبادات از روى ريا و نشاندان بخلق انجام ميگيرد و بعضى در عبادت ريا نميكنند لكن داعى بر اعمالشان جهات نفسانى از قبيل عادات و رسومات و تقليد ديگران بدون فكر و رويه انجام ميگردد يا غرضشان منافع دنيوى
هامش
( 1 ) اين است و جز اين نيست كه اعمال بسته بنيات است و محققا براى هر مردى از عمل همان است كه در نيت او بوده