( توضيح آيات )
أَ رَأَيْتَ الَّذِي يُكَذِّبُ بِالدِّينِ
ظاهرا خطاب برسول اكرم است و همزه ( أ رأيت ) كه آيا ديدى تو استفهام و از روى تعجب است كه آيا ديدى آن كس را كه روز جزاء و قيامت را انكار مىكند عمل وى چيست .
بعضى گفتهاند خطاب مخصوص برسول اللَّه نيست بلكه خطاب متوجه تمام عقلاى عالم است كه كسى كه منكر قيامت گرديد و مرتكب اعمال نكوهيده غير عقلايى گرديد در مورد اعجاب عقلاى عالم واقع ميگردد .
آرى انكار معاد كه منشأ نفس پرستى و متابعت هوى و هوس ميگردد از آدمى كه خود را عاقل و از عقلا ميداند بسيار شگفت آور است و نزد عقلا عجيب مينمايد چنانچه در سوره واقعه آيه 62
وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأَةَ الْأُولى فَلَوْ لا تَذَكَّرُونَ
كه از روى تعجّب فرموده وقتى شما نخستين خلقت اوليه را دانا گرديديد چگونه نشاهء ثانوى را متذكر نميگرديد .
و نيز بعضى آيه را اختصاص به شخص معين دادهاند و بعضى را رأى چنين است كه مورد عام است و شامل ميگردد هر كسى را كه متّصف بچنين اوصافى بوده باشد .
آرى بر فرض اينكه در مورد شخص بخصوصى فرود آمده باشد چون مورد مخصّص نيست مقصود عام است .
سخنان مفسرين در اينكه مقصود از ( الذى ) كيست
( رأى اول ) در مذمّت ابى سفيان است كه هر هفتهاى دو شتر ميكشت روزى يتيمى آمد و قدرى گوشت طلب نمود او را زجر نمود و بعصا وى را از خود دور گردانيد ( رأى دوم ) آيه در باره عاص بن وابل سهمى فرود آمده كه او هم انكار معاد مينمود و هم مرتكب اعمال قبيح ميگرديد .
( رأى سوم ) در باره وليد بن مغيره فرود آمده كه متصف به اين صفات بوده