( سوّم ) چون مكه محل تولّد حضرت خاتم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و محلّ سكونت آباء و اجداد حضرتش بوده از اينجهت شرافت داشته و نيز چون كعبه بايستى قبله مسلمانها و محلّ عبادت آنها گردد كه تا قيامت مسلمانها از اطراف عالم براى عبادت و فرمان بردارى در آنجا اجتماع نمايند و يكديگر را بشناسند و با هم متفق گردند و علم اسلام را بلند نمايند پس به اين جهات و جهات ديگرى كه دارد مكه و كعبه شرافتمند است و ما قبول نداريم كه در موقع واقعه اصحاب فيل تمام قريش كافر و بت پرست بوده باشند زيرا چنانچه در جاى خود مدلّل و مبرهن گرديده آباء و اجداد هر پيمبرى تا برسد به حضرت آدم عليه السّلام بايستى خدا پرست و بر دين حق باشند مخصوصا نبىّ خاتم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم كه از طرف پدر و مادر از صلب طاهرين بوجود آمده و طايفهاى از قريش بنى هاشم بودند كه مسلّما اكثر آنان خدا پرست و موحد بودند .
و باضافه ممكن است لام ( لايلاف ) لام غايت باشد نه لام علّت مثل لام ( ليكون ) در سوره قصص آيه 7
فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ لِيَكُونَ لَهُمْ عَدُوًّا وَ حَزَناً
« 1 » كه نتيجه و غايت عمل آل فرعون كه موسى عليه السّلام را در آن قوطى از آب گرفتند براى آنها دشمنى و اندوه گرديد كه فائده عملشان چنين شد نه اينكه آنان براى دشمنى و حزن او را گرفته باشند .
خلاصه شايد مقصود از آيه كه اصحاب فيل را هلاك نموديم براى الفت دادن قريش چنين باشد نتيجه و فائده هلاك شدن اصحاب فيل الفت و سكونت قريش گرديد و از جور ابرهه خلاص گرديدند نه آنكه براى الفت آنان اصحاب فيل را خداوند هلاك نمود باشد بلكه براى احترام كعبه كه محل عبادت و حرم امن و امان است آنان را هلاك نمود و آيه بعد
هامش
غير از خدا دوستان ميگرفتند ميگفتند ما عبادت نميكنيم آنان را مگر براى آنكه به خدا نزديك گرديم
( 1 ) پس گرفتند موسى را كسان فرعون تا آنكه براى آنها دشمن باشد و سبب حزن و اندوه آنها گردد و چنانچه معلوم است آل فرعون موسى را براى آن نگرفتند بلكه غايت و نتيجه عملشان چنين شد