مأخوذ ميگردد يعنى عالم دهر جامع اجزاء زمان و عين فعليت زمان است اين است كه گويند دهر روح زمان و محيط بر زمان است و از نظام الدين نيشابورى صاحب غرائب القران چنين نقل ميكنند كه دهر از عجائب مخلوق خدا است و دهر موجود متحركى است كه شبيه بساكن است ( پايان ) صدر المتألّهين شيرازى در رسالهاى كه در حدوث نوشته بعد از شرح مفصلى راجع به حركت جوهرى چنين گويد در حديث است
لا تسبّوا الدهر فان الدهر هو اللَّه
و در ادعيه نبويه است يا دهر يا ديهور يا ديهار يا كان يا كينان و در كلام اساطين حكمت نسبت ثابت بثابت را سرمد گويند و نسبت ثابت را بمتغير دهر نامند و نسبت متغير بمتغير را زمان و از اين بيان چنين اراده نمودهاند كه نسبت حق تعالى بصفات و اسمائش نسبت ثابت بثابت است و نسبت علمش بموجودات متجدده دهر است و نسبت متجددات به يكديگر زمان است ( پايان ) خلاصه دهر عبارت از نسبت علم حضورى حق تعالى است بمتجددات و حركات زمانى او باعتبار احاطه علم حق تعالى و نسبت بجامعيت علميه او تمام ازمنه آنى مينمايد و زمان به اين اعتبار بسى لايق ستايش است و شايد به همين اعتبار است كه در حديث رسيده
لا تسبوا الدهر فان الدهر هو اللَّه
ناسزا بروزگار مگوييد كه خدا همان دهر است يعنى دهر منسوب به خدا و از بزرگترين آثار خلقت بشمار ميرود و شأنى از شئون الهى است كه فرموده
كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ
قول 2 -
( مقصود از ( العصر ) نماز عصر است )
و طرفداران اين رأى بسيارند و نظر به اينكه عصر وقت نماز وسطى است كه امر بمحافظت آن شده در قوله تعالى
حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى
و نماز عصر نماز وسطى است زيرا كه وسط بين ظهر و مغرب واقع گرديده در تفسير روح البيان از بعض بزرگان چنين نقل مىكند كه نماز عصر بركعات