ثُمَّ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ
كلّاى دوم شايد براى تأكيد باشد كه محققا به زودى ميدانيد و شايد مقصود مرتبه ديگرى از دانستن و اشاره به اين باشد كه چون در قيامت هر چيزى بحقيقت آشكار ميگردد آن وقت براى انسان به خوبى معلوم ميگردد كه آنچه را در دنيا بوى افتخار مينمود يك وهم و خيالى بيش نبود و همه
هَباءً مَنْثُوراً
و فانى گرديده و براى او جز شقاوت و دورى از رحمت الهى چيزى نيفزود و فقط سبب افروخته شدن آتش و عذاب جهنم گرديد
كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ
كلاى سوم نيز براى تأكيد و شايد اشاره بمرتبه ديگرى از علم باشد و بعد از لام ( لترون ) قسم مندرج است يعنى اگر ( بعلم اليقين ) ميدانستيد سختى روز قيامت و فزع عظيم روز موعود را قسم به خدا هر آينه جهنم را به چشم دل ميديدند
ثُمَّ لَتَرَوُنَّها عَيْنَ الْيَقِينِ
در قريب القرآن در تعريف علم و حقيقت آن چنين گفته ( العلم ادراك الشيء بحقيقته ) و ادراك دو قسم است يكى ادراك حقيقت چيزى و ديگر ادراك چيزى نه از جهت ذات و حقيقت آن بلكه باعتبار صفتى يا چيزى كه در آن موجود است يا به اعتبار نفى صفتى يا چيز ديگرى از آن و آنجايى كه علم راجع بذات شيئى باشد اثباتا او نفيا فعل متعدى بيك مفعول ميگردد مثل قوله تعالى
لا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ
و آنجا كه راجع بصفت موجود باشد فعل متعدّى به دو مفعول ميگردد مثل قوله تعالى
فَإِنْ عَلِمْتُمُوهُنَّ مُؤْمِناتٍ
و نيز باعتبار ديگر علم دو قسم است نظرى و عملى نظرى آن علمى است كه سبب كمال نفس ميگردد مثل علم بموجودات عالم و عملى علمى است كه مقدمه عمل است مثل علم بعبادات و باعتبار ديگر نيز علم دو قسم است عقلى و سمعى ( و اعلمته و علّمته ) در اصل يكى است لكن اعلام را در اخبار