( توجيه لطيف )
مقدّمه بعرض مطالعه كنندگان محترم ميرسانم شكى نيست كه قرآن كلام الهى و از معدن عظمت الوهيت فرود آمده و همان طورى كه كلام ارائه ميدهد ما فى الضمير متكلم را قرآن نيز ارائه ميدهد معانى و مطالبى را كه از عالم لاهوت بعالم ناسوت ظهور نموده و همان طورى كه معانى از مرتبه عقل انسانى تنزل مينمايد بمرتبه نفس وى و از آنجا بمرتبه خيال و از مرتبه خيال بمرتبه حسّ مشترك و ذهن و از آنجا به صورت الفاظ در خارج بروز و ظهور مينمايد همين طور قرآن كه در وصف آن فرموده
إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ فِي كِتابٍ مَكْنُونٍ لا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ
تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ
كه از مرتبه علم لدنى و دفتر آفرينش تنزل نموده در عالم قضاء كه شايد اشاره به همين مرتبه دارد آنكه در احاديث تعبير بمشيت شده كه خدا همه چيز را بمشيت خلق نموده و مشيت را به چيز ديگرى خلق ننموده و از مرتبه قضا تنزّل نموده و در لوح محفوظ ثبت گرديده و در عالم مجرّدات و در مرتبه عقل كل كه مظهر تام و تمام او حقيقت محمديّه است ظهور پيدا نموده و از آن مرتبه نيز تنزل نموده و در مرتبه نفس كلى عالم كه مظهر تام و تمام آن نفس شريف محمدى صلّى اللَّه عليه و آله سلّم و قلب مبارك وى است فرود آمده و نيز از آن مرتبه تنزّل نموده و در عالم طبيعت فرود آمده و به صورت الفاظ بروز و ظهور نموده و شب قدر شايد اشاره بعالم طبيعت باشد كه عالم طبيعت مثال شب ظلمانى است نسبت بروز عقلانى در احاديث وارد شده
( ما من شىء الا بعلم و مشيّت و اذن و قضاء و قدر و اجل و كتاب )
و چنانچه از اين احاديث و امثال آن استفاده مىشود مرتبه مشيّت قبل از مرتبه قضا و قدر است و از اينجا معلوم مىشود كه هر چيزى كه در اين عالم طبيعت ظهور و بروز مينمايد مراتبى را طى نموده تا آنكه در اين لباس ماديّت و در اين عالم دنيا كه پائينترين و نازلترين مراتب خلقت بشمار ميرود جلوه نموده .