كه تنزيل مختص به چيزى است كه در محل معين آن هم متفرق او بتدريج فرود آيد لكن لفظ انزال عموم دارد يعنى فرود دفعى و تدريجى هر دو را شامل ميگردد در اينكه مرجع ضمير غائب در انزلناه قرآن است حرفى نيست و اطلاق آيه كه بلفظ انزلناه آمده چنين مينمايد كه قرآن در شب قدر يك دفعه بر قلب پيمبر خاتم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم فرود آمده با آنكه خلافى نيست كه قرآن بتدريج و آيه آيه بتوسط جبرئيل در مدت بيست و سه سال فرود آمده .
( سخنان مفسرين راجع بچگونگى فرود آمدن قرآن )
( 1 ) قرآن در شب قدر يك دفعه از لوح محفوظ به آسمان دنيا فرود آمده و در مدت بيست و سه سال آيه آيه به زمين آمده ( ابن عباس ) ( 2 ) مقصود از ( ها ) در انزلناه اول آيهاى است كه در شب قدر فرود آمده ( 3 ) در شب قدر قرآن از لوح محفوظ فرود آمده بسوى كتبه و جماعتى از ملائكه ، كه در آسمان دنيا ميباشند و بعد آيه آيه بتوسط جبرئيل بعالم دنيا فرود آمده . ( مقاتل ) و ممكن است گفته شود حقيقت و معنويت قرآن در شب قدر يك دفعه بقلب مبارك رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و مقام روحانيش فرود آمده و بعد بتدريج و آيه آيه بحسب مقتضيات وقت در مرتبه جسمانيش نزول نموده و مأمور باجراء گرديده و شاهد بر آن آياتى است كه بلفظ تنزيل آمده مثل قوله تعالى
وَ إِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعالَمِينَ نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ عَلى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ
و شايد مقصود از قلبك طور هفتم از اطوار قلب باشد كه آن را مهجة القلبش نامند و ينبوع اشراقات و الهامات است .
( و بين مفسرين راجع بليله قدر از چند جهت مورد بحث واقع گرديده )
( اول ) شب قدر يعنى چه
( 1 ) ليلة القدرش گفتهاند براى آنكه خداوند در اين شب تقديرات و آنچه