كردهاند و حمل بر معنى بالاتر از ظاهرش نمودهاند مثل اينكه گفتهاند مقصود از تين و زيتون دو مسجد است تين مسجد دمشق و زيتون مسجد بيت المقدس ديگرى گفته تين مسجد اصحاب كهف و زيتون مسجد ايليا و چون اين مساجد در محلّى واقع شده كه انجير و زيتون بيشتر در آنجا روئيده ميگردد اين است كه آن مساجد را باسم انجير و زيتون ستوده .
براى توضيح آيه مختصرى از بيان تفسير روح البيان را ترجمه مينمايم :
قسم به اين اشياء ارائه ميدهد شرف و آنچه از آن ظاهر ميگردد از خير و بركت زيرا كه محلّ روئيدن تين و زيتون محل مهاجرت ابراهيم عليه السّلام و محلّ تولّد عيسى عليه السّلام بوده و طور محلّى است كه بموسى عليه السّلام ندا رسيد و مكّه خانهايست كه هدايت براى مؤمنين و محلّ تولّد و مبعث رسول اكرم است .
در بحر الحقايق چنين گويد قسم بتين اشاره دارد بشجره تينيّه قلبيّه كه مثمر ثمره علوم دينيه و شجره مباركه سرّيه كه روشنى بخش مصباح دل است و طور سينين روح است كه بتجلّى الهى مجلّى است و بلد امين محلّ امن و امان است از هجوم آفات و تعلّقات اكوان .
فقير چنين گويد تين اشاره بعلوم حقيقيه است كه محلّ آن سرّ انسانى است زيرا كه آن لذّت صرفه است و اينكه تين را مقدم انداخته براى اين است كه دل انسان چون بذات خدا و صفات و افعال او تعلّق دارد مرتبه او بسيار بلند است و همين طورى كه درخت تين نسبت بدرخت زيتون كوتاهست عمر اهل حقيقت نيز غالبا كوتاهست زيرا كه بعد از رسيدن به مقصود ماندن در دار فنا مورد ندارد مگر براى ارشاد خلق و زيتون اشاره دارد بعلوم شريعت كه محل آن نفس آدمى است و آن نعمت محض نيست زيرا كه در شريعت و تكليف مشقت و زحمت است و طور سينين اشاره دارد بروح كه محل معارف الهيّه و مقام مناجات است و بلد امين اشاره دارد بقلب كه اهل دل مطمئنند از القاء شياطين ( پايان )
تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى ) — صفحة 184
مساهمون: سيده نصرتبيگم امين ( بانوى اصفهان )
ص١٨٤