ابو الضحى از عبد اللَّه عباس روايت مىكند كه رسول اكرم ( ص ) در كودكى در كفالت جدش عبد المطلب بود وقتى در بعض اطراف مكه گم شد ابو جهل از پى گوسفندان خود بود او را پيدا كرد و نزد جدش عبد المطلب آورد اين است كه در مقام امتنان فرموده
وَ وَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدى
كه تو را بدست دشمنت بجدت رسانيديم ( ابو الفتوح ) گويند يتيم كنايه بشرف و بزرگوارى او است چنانچه گوهر گرانبها را ( درّة يتيمه ) گويند كه چون تو را يگانه اهل دنيا يافتيم در منزل قدس خود تو را جاى دادايم و نيز در مقام امتنان گويد تو گمراه بودى بطريق مستقيم اسلام هدايتت نموديم گويند ابتدا حضرت رسول ( ص ) بر دين حضرت ابراهيم مشى مينمود تا وقتى كه مبعوث برسالت گرديد و ظاهرا مقصود از اين آيه
وَ وَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدى
نه اين باشد كه تو از طريق حق منحرف بودى و بطريق گمراهان سير مينمودى تا وقتى كه بطريق وحى هدايت يافتى مسلما هيچ وقت نظر به اينكه حضرتش شالوده عقل كل بود از طريق حق گمراه نبود شايد مقصود گمراهى از روش و قانون اسلام است كه نزديكترين طريق بسوى حق تعالى است و اشاره به اينكه تو بطريق اسلام عارف نبودى ما تو را رهبرى نموديم از جماعتى از مفسرين چنين نقل مينمايند كه مقصود از آيه چنين است كه چون تو را از معالم نبوت و احكام شريعت بى خبر يافتيم تو را به آن هدايت نموديم و بيان آن در سوره يوسف آيه ( 3 ) كه راجع بقصه يوسف فرموده
وَ إِنْ كُنْتَ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الْغافِلِينَ
و نيز در سوره شورى آيه ( 52 )
ما كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتابُ وَ لَا الْإِيمانُ وَ لكِنْ جَعَلْناهُ نُوراً نَهْدِي بِهِ مَنْ نَشاءُ مِنْ عِبادِنا
از مجموع اين آيات استفاده مىشود كه مقصود از ( ضالا ) در آيه بى خبرى آن حضرت از معالم قرآن بوده نه اينكه از طريق توحيد گمراه باشد