ظاهر آيه عموم دارد كه هر جفت و فردى را شامل ميگردد و بنا بر اين معنى آيه چنين مىشود قسم به تمام موجودات جفت باشند يا فرد از حسن و ابو مسلم نقل ميكنند كه مقصود از زوج و فرد عدد است و براى اهميّت آن در حساب آن را در مورد قسم واقع گردانيده ديگرى گفته مقصود از زوج تمام مخلوقات است چنانچه فرموده
وَ خَلَقْناكُمْ أَزْواجاً
و مقصود از فرد وجود حق تعالى است كه فرديّت منحصر به او است و آراى ديگرى نيز از مفسرين راجع بشفع و وتر نقل شده لكن نظر باطلاق آيه همان توجيه اخير كه مقصود از شفع تمام مخلوقات و وتر فردانيّت حق تعالى باشد نيكو تر به نظر مىآيد .
وَ اللَّيْلِ إِذا يَسْرِ
در اين آيه از مفسرين دو قول نقل شده يكى مقصود جنس شب است نه شب معين ديگرى گفته مقصود شب مزدلفه است و اختصاص آن به قسم براى اين است كه در آن شب مردم از عرفات بسوى مزدلفه براى عبادت اجتماع مينمايند لكن قول اول صحيحتر به نظر مىآيد زيرا كه اطلاق آيه چنين مينمايد كه الف و لام ( الليل ) جنس باشد نه عهد و اشاره بعظمت و جلال خالق آن دارد كه شب تاريك را تبديل بروز روشن ميگرداند اين است كه مورد قسم واقع گرديده
هَلْ فِي ذلِكَ قَسَمٌ لِذِي حِجْرٍ
هل استفهامى در مورد تعجب و اشاره بعظمت مخلوقات دارد كه البته شخص عاقل متفكر در اين اوضاع عالم از شب و روز و مخلوقات فرد و جفت و چگونگى در آمدن شب در روز و روز در شب
يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَ يُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ
و در اين هيئت عجيب و اين نظام بديع عالم تدبر مىكند و تصديق مىكند بمدبر