آورده و اين نظام جميل و اين كاخ مجلّل جهانى را با اين ترتيب عجيب و نظام بديع و اسرارى كه در دل هر موجودى نهفته كه هزاران فكر بديع بكوچكتر اسرار آن نخواهد رسيد پديد آورده البته قدرت دارد انسان را پس از مرگ منتقل نمايد بعالم ديگر و حيات جديدى بوى عنايت نمايد و هر فردى را بكيفر اعمال خود ( ان كان خيرا فخيرا و ان كان شرا فشرا ) نائل گرداند
فَذَكِّرْ إِنَّما أَنْتَ مُذَكِّرٌ ، لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ
خطاب برسول اكرم است كه فقط وظيفه تو تبليغ رسالت و تهديد به عذاب و مجازات در صورت مخالفت و بشارت ببهشت و دار كرامت الهى در صورت اطاعت است چيز ديگرى نيست تو نتوانى آنان را باجبار و اضطرار وادار نمايى كه ايمان آرند .
إِلَّا مَنْ تَوَلَّى وَ كَفَرَ ، فَيُعَذِّبُهُ اللَّهُ الْعَذابَ الْأَكْبَرَ
( سخنان مفسرين در اينكه الّا راجع بچيست ) ( 1 ) راجع به كلمه ( فذكر است ) مردم را متذكر گردان مگر آنان كه پس از ايمان برگشتند كه ديگر تذكر به آنها سودى ندارد و اين توجيه به نظر درست نميآيد زيرا كه وظيفه پيمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم تذكر است و مخصوص بوقتى نيست ( 2 ) مرجع الّا آيه جلو است
لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ إِلَّا مَنْ تَوَلَّى وَ كَفَرَ
يعنى تو مسلّط نيستى بر آنان مگر بجهاد كه مردمانى كه كافرند و اعراض مينمايد تو از طرف حق تعالى مسلطى بر آنها بقتل و غارت و خداوند آنها را مبتلا ميگرداند به عذاب بزرگتر يعنى جهاد ( 3 ) استثناء منقطع است و بمعنى لكن و تعلّق بجمله
فَيُعَذِّبُهُ اللَّهُ الْعَذابَ الْأَكْبَرَ
دارد يعنى تو نتوانى كسى را مجبور بايمان نمايى لكن خداوند آنان را مبتلا ميگرداند به عذاب بزرگتر كه عذاب جهنّم باشد كه آن نسبت به عذاب دنيا