تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى ) — صفحة 400

وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ميشوند بدون آلت گوش اقرار و اعتراف مؤمنين را و عالم است به آنچه در قلب و سريره خود اندوخته‌اند از عقايد باصول ايمانى و تصديق قلبى و از ظاهر و باطن هر كس آگاهست . اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا « ولى » در كلام عرب بمعنى بسيار آمده و نيز مورد استعمال آن زياد است : دوست ، يارى كننده ، مولى ، صاحب اختيار ، والى تدبير كننده ، سيد ، آقا ، اولى به تصرف و غير اينها كه علماى لغت متعرض شده‌اند و در هر جا كه لفظ ولىّ آرند بايستى با قرينه‌اى كه تعيين مراد كند همراه باشد و گر نه كلام مجمل مىشود و در اينجا بقرينه مقام مقصود اين است كه خداوند دوست و ياور كسانى است كه ايمان آورده‌اند . يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ خداوند مؤمنين را بيرون مىآورد از ظلمت جهل و كفر و ضلالت بسوى نور هدايت و ايمان ، و اينكه تشبيه نموده جهل و بىخردى و ضلالت را بظلمت ، و ايمان و هدايت را بنور شايد نظر به اين باشد كه چون نور بمعنى حقيقى نه مجازى چنانچه بعضى از مفسرين چنين گمان كرده‌اند چيزى را گويند كه ظاهر به خود و ظاهر كننده غير خود است و حقيقت و روح و ايمان همانست كه بذات خود ظاهر و نمايان و ظاهر كننده نفس قدسيه بشر است زيرا كه روح و روان انسانى در ابتدا در پرده‌هاى ظلمانى طبيعت مخفى و مستور است اگر هدايت حق بوى نرسد در ظلمت طبيعت و بيخردى ماند و هيچ ابراز فعاليت نميكند و بنور ايمان است كه از ظلمت طبيعت و جهالت بيرون آمده و تجرد ذاتى و نور باطنى خود را مكشوف ميگرداند و تظاهر مينمايد . ممكن است در اينجا سؤالى پيش آيد كه اشخاصى كه ايمان آورده‌اند البته از ظلمت كفر رهايى يافته و بنور ايمان پيوند گرديده‌اند چنانچه ايمان را بنور معرفى نموده پس ديگر ظلمتى باقى نمانده تا اينكه خداوند مؤمنين را از ظلمت بيرون آورد بنور