از ابو مسلم محمد بحراست كه گفته وجه تشبيه اينست همانطورى كه قرار داديم قبله شما را وسط كه كعبه وسط عالم است همين طور شما را امت ميانه قرار داديم .
لكن ظاهرا همان معناى اول بحقيقت نزديكتر است كه مقصود از امت وسط اين باشد كه شما ملت اسلامى در حد وسط قرار گرفتهايد كه مايل به طرف افراط و تفريط نميباشيد نه به طرف ماديت صرف رفته مثل مشركين كه نقطهنظر و هدف آنان امور مادى و طبيعى است و مقصود و منظور آنها حظوظ جسمانى است و ابدا نظر بعالم ما فوق الطبيعه ندارند بلكه عالم را منحصر بماديات و موجودات را منحصر بطبيعيات مىپندارند و از عالم ما فوق الطبيعه خبرى ندارند .
و نه به طرف روحانيت صرف رفتهايد مثل رهبانيين از نصارى كه جهات جسمانيت و طبيعت كه يكى از مظاهر قدرت و حكمت ربوبى بشمار مىرود و يكى از نشآت و مراحل كمال انسانى و مقدمه فوز بكمالات روحانى وى محسوب ميگردد و بدون آن براى بشر كمالى ميسر نخواهد شد ضايع نموده و از ثمر انداخته و ندانستهاند كه فوز بسعادت ابدى و تكميل قواى روحانى بايستى ابتدا بتوسط قواى طبيعى انجام گيرد ، وقتى قواى جسمانى فاسد گرديد و فعاليت خود را از دست داد ديگر نفس قدسى بشر وسيلهاى براى ترقيات خود نه روحانى و نه جسمانى در دست ندارد ، زيرا كه ترقى و استكمال بشر منوط بكمال دو جنبه عقل نظرى و عقل عملى وى است و استكمال هر دو جنبه عقل در اول امر منوط بسلامتى قواى جسمانى است چنانچه دانشمندان گفتهاند « رأى العليل عليل » اين است كه بايستى بدرجهاى بدن را نيز سالم و پاكيزه نگاه داشت و حق ضايع گردانيدن آن را نداريم .
خلاصه رهبانيين و مرتاضين روح را بفساد بدن فاسد ميگردانند و طبيعيين و ماديين نيز از طريق ديگر روح را فاسد مىگردانند زيرا كه اقتصار نمودهاند بر تعمير بدن و ندانستهاند كه بدن و طبيعت مقدمهاند براى كسب سعادت روحانى و بايستى به بدن كه مركب روح است ترقى و تعالى و عروج بمرتبه كمال انسانى و سعادت جاودانى
تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى ) — صفحة 109
مساهمون: سيده نصرتبيگم امين ( بانوى اصفهان )
ص١٠٩