آمده است .
در ترتيب الفبايى اين كتاب تذكر دو نكته لازم است : اولا ، حرف « واو » در تمامى موارد بر « ها » مقدّم شده است ، ثانيا ، در باب اصحاب امام صادق ( ع ) در هر يك از حروف الفبا ، ابتدا اسامى همشكل كنار هم ذكر شده است سپس در پايان هر يك از حروف الفبايى ، دوباره برخى اسامى - بهصورت نادر - ذكر شدهاند . اين نكته خود راهى است براى شناخت مطالب كتاب ابن عقده از اضافات شيخ طوسى و استدراكات او بر رجال ابن عقده . مثلا در حرف باء ، تعداد زيادى « بشر » نام ابتدا ذكر شده و سپس در اواخر حرف باء دوباره نام « بشر » به چشم مىخورد كه چنين موردى از استدراكات محسوب مىشود .
6 . خصوصيات محتوايى رجال شيخ طوسى .
الف ) ميزان اطلاعات رجالى . شيخ طوسى در تأليف اين كتاب بهطور خاص در 12 باب نخست تنها در مقام نام بردن راويان مستقيم ائمه معصومين ( عليهم السلام ) و تعيين طبقه آنها براساس اصحاب پيامبر ( صلى اللّه عليه و آله ) و ائمه ( عليهم السلام ) است و در باب 13 رواتى را نام برده كه يا اصلا در عصر ائمه ( عليهم السلام ) نبودهاند و يا قابليت تحمل حديث را نداشتهاند يا به دليلى با آنكه در عصر ائمه ( عليهم السلام ) بودهاند اما از امام معصوم روايتى نشنيدهاند . يعنى بهطور كلى او بهدنبال بيان وثاقت يا ضعف يا صاحب كتاب بودن راوى و . . . نبوده است . اين جهتگيرى محتوايى در مقدمهاى كه شيخ بر كتاب نوشته نيز بيان شده است . وى در مقدمه تصريح كرده كه اهتمام بر جمعآورى راويان از پيامبر و ائمه دارد و هيچ ملاك و معيار ديگرى را مورد توجه قرار نداده است .
با وجود اين در مورد برخى روات ، اطلاعاتى غير از صحابه امام بودن راوى و طبقه او ارائه شده است . توثيق و تضعيف و برخى اطلاعات تاريخى از اين دست اطلاعات است . در اين راستا تا اصحاب امام باقر ( عليه السلام ) الفاظ معمول و متداول توثيق يا تضعيف ديده نمىشود ، بلكه مدحهايى چون « الأركان الأربعه » و « مستقيم » و « فاضل » و ذمهايى چون « خارجى ملعون » ، « لحق بمعاوية » و « مجهول » و « كان مع
آشنايى با كتب رجالى شيعه ( فارسى ) — صفحة 86
مساهمون: محمد كاظم رحمان ستايش
ص٨٦