ب ) تأليف
1 . نام كتاب . در منابع رجالى به دوگونه از كتاب رجال كشى ياد شده است .
شيخ طوسى و نجاشى در ذيل نام كشى با تعبير « له كتاب الرجال » از اين تأليف ياد كردهاند و ابن شهرآشوب مازندرانى ( م 580 ) اين كتاب را معرفة الناقلين من الأئمة الصادقين خوانده است .
كتاب باقىمانده از كشى در عصر حاضر انتخاب و گزيدهاى از آن است كه شيخ طوسى در كتاب الفهرست ضمن برشمردن تأليفات خود از اين كتاب با نام اختيار الرجال ياد مىكند . « 1 » اين كتاب در حال حاضر با عنوان اختيار معرفة الرجال چاپ شده است .
2 . شيوهء دستيابى به كتاب . اين كتاب بهطور كامل بهدست نجاشى و شيخ طوسى رسيده است و نجاشى بهصورت اجازه به اين كتاب طريق دارد و شيخ طوسى نيز آن را سماع كرده است ؛ اما اصل اين كتاب بهدست ما نرسيده و تنها تلخيص آن يعنى كتاب اختيار الرجال تأليف شيخ طوسى در دست است . گزيدهء شيخ طوسى از كتاب رجال كشى از همان اوان تأليف ، جايگزين اصل كتاب كشى شد بهطورى كه ابن طاووس و علامه حلى نيز همين كتاب را رجال كشى دانسته و از آن با عنوان رجال كشى ياد كردهاند . « 2 »
شيوهء گزينش و تلخيص كتاب رجال كشى توسط شيخ طوسى كه در نهايت به مفقود شدن پارهاى از محتويات كتاب كشى انجاميده ، مورد بحث رجاليون قرار گرفته است در مورد چگونگى اين گزينش چندين نظريه ارائه شده است :
1 . برخى معتقدند اصل كتاب كشى هم رواياتى دربارهء راويان شيعى و هم
هامش
( 1 ) . الفهرست طوسى ، ص 159 .
( 2 ) . لازم است يادآورى شود كه در اينكه علامه حلى از اصل رجال كشى يا گزيده طوسى استفاده كرده اختلافنظر وجود دارد . نقل قولهاى علامه از كشى در خلاصة الأقوال را كه امروزه در اختيار معرفة الرجال وجود ندارد ، شاهد بر استفاده وى از اصل كتاب دانستهاند . اما اين موارد بسيار اندك است و استفاده از اصل كتاب را اثبات نمىكند .