گفتار سوم : آشنايى با اختيار معرفة الرجال
يكى از اصول اوليهء رجالى شيعه و از جملهء چهار كتاب اصلى علم رجال ، كتاب اختيار معرفة الرجال معروف به رجال كشى است .
اينك به معرفى مؤلف و اصل كتاب مىپردازيم .
الف ) مؤلف
1 . هويت مؤلف . بىترديد نويسندهء اين كتاب محمد بن عمر بن عبد العزيز كشى با كنيهء أبو عمرو است و همانگونه كه از نسبت وى پيداست او در كشّ ( با فتحهء كاف و تشديد شين ) ديده به جهان گشوده است . در جهان اسلام چندين منطقهء جغرافيايى به كشّ معروف است . از ميان آنها انتساب مؤلف اين كتاب به دو منطقه ، شهرت بيشترى دارد . يكى از اين دو منطقه ، شهرى است در ماوراء النهر بين سمرقند و بلخ كه امروز به شهر سبز مشهور است و در كشور ازبكستان قرار دارد و ديگرى روستايى است در اطراف گرگان .
مرحوم ميرداماد و محدث نورى به استناد گفتهء دو جغرافيدان بزرگ يعنى اصطخرى و ابن حوقل ، كشى را از اهالى شهر كشّ در نزديكى سمرقند دانستهاند و جمعى چون طريحى ، زبيدى ، خوانسارى و مامقانى او را از اهالى روستاى كشّ در گرگان مىدانند . آنان نام شهرى را كه در اطراف سمرقند قرار دارد كس معرب كش دانستهاند و لذا انتساب به آن شهر را بهصورت كشّى در عرف عرب صحيح ندانستهاند ، اما بايد گفت احتمال درست بودن قول اول بيشتر است ، زيرا :
اولا ، از يكسو بيشتر مشايخ درجهء اول كشى و عموم ديگر مشايخ او منسوب به شهرهاى ماوراءالنهر هستند و از سوى ديگر علماى متعلق به نواحى