رجالى نگاشته شده در قرن چهارم بيشترين شمار را به خود اختصاص دادهاند و از مجموعه كتابهاى تأليفشده تا قرن ششم تنها چند عنوان از آنها عينا بهدست ما رسيده و يا به شيوههايى بازسازى شده است ، عناوين اين كتابها عبارتاند از :
1 . رجال برقى ، تأليف احمد بن محمّد بن خالد برقى ( م 274 يا 280 ه ) .
2 . كتاب الرجال ، تأليف ابن عقده ( 249 - 333 ه ) كه تماما در بخش اصحاب الصادق ( عليه السلام ) از رجال الطوسى آمده است .
3 . تكملة رسالة ابى غالب زرارى ، تأليف حسين بن عبيد اللّه غضائرى ( م 411 ه ) .
4 . كتاب الرجال ، تأليف احمد بن حسين بن عبيد اللّه غضائرى ( نيمهء اول قرن پنجم ) كه منقولات وى در برخى منابع گرد آمده است .
5 . اختيار معرفة الرجال ، كه توسط شيخ طوسى ( م 460 ) انجام شده است .
در قسمت « براى مطالعه بيشتر » سياههاى از كتابهاى رجالى تأليف شده تا نيمهء اول قرن پنجم هجرى به ترتيب تاريخى آمده است . ما كتب رجالى را در قالب چهار دسته بررسى مىكنيم :
دستهاى از عصر راويان حديث و عصر نزديك به آنها در قرنهاى 3 و 4 و 5 هجرى ، بهدست ما رسيدهاند كه به سبب نزديكى زمانى به عصر راويان ، و اطلاعات جامع و دقيق موجود در آنها ، آنها را اصل و منبع بحث رجالى قرار دادهاند و به دليل قدمت و اصالت اين كتابها ، آنها را اصول اوليه برشمردهاند . اصول اوليه ، چهار كتاب مورد اتفاق و اعتماد اصحاب قرار گرفته است كه عبارتاند از :
1 . رجال كشى
2 . كتاب الرجال ، تأليف شيخ طوسى
3 . الفهرست ، تأليف شيخ طوسى
4 . رجال النجاشى
و دو منبع ديگر نيز از اين دست وجود دارد كه از جهاتى مورد اختلاف عالمان رجالى قرار گرفته عبارتاند از :
آشنايى با كتب رجالى شيعه ( فارسى ) — صفحة 11
مساهمون: محمد كاظم رحمان ستايش
ص١١