3 . به نظر مىرسد اسامى راويان موجود در المزار الكبير در برخى از طبقات ، دچار تصحيف شده باشد . مثلًا « محمّد بن اسماعيل ، عن محمّد بن اشناس ظاهراً تحريف شدهء « حسن بن محمّد بن اسماعيل بن محمّد بن اشناس » است كه استاد شيخ طوسى است ، در حالى كه محمّد بن اسماعيل و محمّد بن اشناس در ميان راويان و در اين طبقه وجود ندارند .
افزون بر محمّد بن اسماعيل و محمّد بن اشناس ، ابو الحسين محمّد بن احمد بن يحيى قمّى نيز ناشناخته است كه مىتواند تصحيف شدهء محمّد بن احمد بن على بن الحسن بن شاذان قمّى باشد كه در اين طبقه ، موجود است .
4 . با توجّه به تصحيفات پديد آمده در اسناد كتاب المزار الكبير ، ارزيابى دقيق افراد واقع در اسناد ، بسيار مشكل است ؛ چون برخى از نام ها ، مجهول يا مهمل هستند . از اين رو ، سند موجود در كتاب المزار الكبير ، از اعتبار لازم برخوردار نيست ؛ ولى اگر تصحيف ذكر شدهء متن پيشين پذيرفته شود ، برخى از افراد واقع در سند ، معلوم خواهند شد و اين گزارش ، شايستهء اعتبار شمرده مىشود .
5 . ابن مشهدى در ابتداى كتاب المزار الكبير در اعتبار منقولات خود نوشته است :
فإنّى جمعت فى كتابى هذا . . . ممّا اتصلت به من ثقات الروات الى السادات . « 1 »
من در اين كتابم ، گردآورى كردم . . . آنچه را كه به آن رسيدم از راويان مورد اعتماد تا بزرگان .
برخى با استناد به اين سخن ادّعا كردهاند كه اين توثيق عام است و تمام افراد واقع در كتاب را شامل مىشود . از اين رو ، همانند كتاب تفسير القمّى و كامل الزيارات خواهد بود . « 2 » آية اللَّه خويى اين نظر را صواب ندانسته و نوشته است : توثيقات عام از جانب نويسندگان كهن مقبول است ؛ ولى از جانب نويسندگان متأخّر - كه فاصلهء
هامش
( 1 ) . المزار الكبير : ص 27 .
( 2 ) . ر . ك : خاتمة مستدرك الوسائل : ج 1 ص 360 ، مستدركات علم رجال الحديث : ج 1 ص 62 .