أمر أن تتلى فى السرداب المقدس و هى . . . .
اين را زيارت دوم صاحب الزمان عليه السلام قرار داده و آن را معروف به « ندبه » دانسته و نوشته است : آن از سوى ناحيهء مقدّسه براى ابو جعفر محمّد بن عبد اللَّه حميرى - كه خدايش بيامرزد - آمده و فرمان داده كه در سرداب مقدّس خوانده شود . « 1 »
نامگذارى زيارت آل يس به ندبه و دستور به خواندن آن در سرداب مقدّس ، تنها در مصباح الزائر آمده است و در مصادر ديگر وجود ندارد .
نتيجه آن كه كهنترين گزارشها از زيارت آل يس ، مربوط به سدهء ششم هجرى است و مصادر موجود قبل از اين دوره ، اين زيارت را گزارش نكردهاند .
اسناد زيارت آل يس
مجموعه گزارشهاى زيارت آل يس ، از منظر سندى ، اين گونه تحليل مىشود :
1 . گزارش طبرسى در كتاب الاحتجاج از زيارت آل يس ، به گونهء مرسل است و نياز به بررسى اسناد ندارد .
2 . ابن مشهدى در كتاب المزار الكبير ، چندين سند براى زيارت آل يس نقل كرده است . جمعبندى اسناد موجود در اين كتاب ، سرانجام ، ما را به پنج يا شش طريق براى زيارت آل يس رهنمون مىكند . « 2 »
هامش
( 1 ) . مصباح الزائر ، ص 430 . اين گزارش ، تفاوتهايى با گزارشهاى ديگر دارد . گفتنى است كه اين زيارت ، با دعاى ندبهء مشهور تفاوت دارد و نامگذارى مصباح الزائر نبايد اين ذهنيت را به وجود آورد كه آنها يكسان اند .
( 2 ) . او از طريق دو نفر از اساتيد خود ، ابو محمّد عربى بن مسافر عبادى و ابو البقاء هبة اللَّه بن نما ، بدين گونه زيارت آل يس را گزارش كرده است : از ابو عبد اللَّه الحسين بن احمد بن محمّد بن على بن طحال مقدادى ، از ابو على حسن بن محمّد طوسى ، از پدرش ، از محمّد بن اسماعيل ، از محمّد بن اشناس بزّاز ، از ابو حسين محمّد بن احمد بن يحيى قمّى ، از محمّد بن على بن زنجويه قمّى ، از ابو جعفر محمّد بن عبد اللَّه بن جعفر حميرى .
افزون بر اين دو طريق ، ابو على حسن بن اشناس گفته است : « أخبرنا ابو المفضّل محمّد بن عبد اللَّه الشيبانى : أنّ أبا جعفر محمّد بن عبد اللَّه بن جعفر الحميرى أخبره . . . » . أبو على الحسن بن اشناس همچنين گفته است : « أخبرنا أبو محمّد عبد اللَّه بن محمّد الدعلجى ، عن أبى الحسين حمزة بن محمّد بن الحسن بن شبيب ، عن أبى عبد اللَّه أحمد بن ابراهيم عن أبى جعفر محمّد بن عثمان العمرى » ( ر . ك : ص 376 ح 1116 ) .