شد ، همان گونه كه برخى از جانب خود ، دعا و زيارت انشا مىكردهاند . « 1 »
روشن است كه مناجات ، دعا و زيارت مأثور ، جايگاهى ويژه در فرهنگ اسلامى و شيعى دارد و اقبال بدانها بيش از ادعيهء غير مأثور بوده است ؛ زيرا به اهل بيت عليهم السلام منسوب بوده است و تغيير و تبديل آن به هيچوجه روا نبوده است ، همان گونه كه امام صادق عليه السلام تغيير عبارت « يا مقلّب القلوب » در دعاى غريق را به « يا مقلّب القلوب و الأبصار » ناصحيح برشمردند . « 2 » ولى سخن آن است كه در خصوص اين گروه ، سختگيرى سندى همانند روايات فقهى ، انجام نمىگرفته است . خلاصه آن كه پيگيرى دقّت و انضباط موجود در اسناد فقهى ، در ديگر متون و از جمله زيارات ، ضرورى نيست . اكنون با آگاهى از اين شيوه ، به بررسى مصادر و اسناد زيارت آل يس مىپردازيم .
زيارت آل يس ، اظهار ارادتى عاشقانه به امام عصر عليه السلام است كه از ناحيهء مقدّسه ( نهاد وكالت ) صادر شده است . مصدر اصلى اين حديث ، كتاب الاحتجاج طبرسى ( م حدود 560 ق ) « 3 » و المزار الكبير ابن مشهدى ( ق 6 ق ) « 4 » است .
هامش
( 1 ) . سيّد ابن طاووس در الأمان من أخطار الأسفار و الأزمان ( ص 20 ) مىگويد : « و نحن ما نذكر فى الإنشاء من الدعاء إلّاما نجده غير روية و لا كلفة بل إفاضة علينا من مالك الأشياء هو ربّى و حسبى كما قال جلّ جلاله« ذلِكُما مِمَّا عَلَّمَنِي رَبِّي »( يوسف : آيهء 37 ) ؛ دعاهايى كه ما خود انشا كردهايم چنان است كه در بيان آنها هيچ فكر و مشقّتى تحمّل نكردهايم ؛ بلكه خداوند تعالى - كه همه چيز از آنِ اوست و تنها پروردگار من است و زمام كارهايم به دست قدرت اوست - به من افاضه فرموده و بر زبانم جارى ساخته است ؛ همچنان كه خداوند ( از قول يوسف عليه السلام ) فرمود : « اين دانش را خداى به من آموخته است » . »
همچنين ر . ك : مهج الدعوات : ص 400 : « و من ألفاظ دعوات جرت فى خاطرى فى الخلوات . . . ؛ از جمله الفاظى كه در خلوتها به خاطر من گذشته است . . . » ؛ ص 361 : « ذكر دعاء ورد على خاطرى ؛ از جمله دعاهايى كه به خاطرم رسيده است » .
( 2 ) . ر . ك : ج 5 ص 413 ح 1004 ( دعاى غريق ) .
( 3 ) . ر . ك : ح 1115 ( زيارت آل يس به روايت الاحتجاج ) .
( 4 ) . ر . ك : ح 1116 ( زيارت آل يس به روايت المزار الكبير ) .