« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَ جاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ .
« 1 »
اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! از خدا بترسيد و به او تقرّب جوييد و در راهش جهاد كنيد .
باشد كه رستگار گرديد » .
ما روح امامان را زنده و آنان را از علم غيب خدادادى ، برخوردار مىدانيم ، و از اين رو ، تفاوتى نمىكند كه اين درخواست را در حال حياتشان و رو در رو و با زبان خود و يا از طريق نايبان و وكيلانشان با آنها در ميان بنهيم و يا آن را در نامه بنويسيم و در گِلى بپيچيم و با توسّل و دعا ، مانند مادر موسى عليه السلام به آب روان بسپاريم و يا پس از رحلت ايشان در مرقد و مزارشان بگذاريم . امامان عليهم السلام ناظر بر اعمال و احوال ما هستند و از ما باخبر و در پىِ حلّ بسيارى از مشكلات مايند . آنها با علم لدنى و با قدرت خدادادى ، مىتوانند از خواستهء ما آگاه شوند و اگر صلاح ديدند ، پىجوى آن شوند و روا شدنش را از خداوند بخواهند . بر اين پايه ، مىتوان توسّل را به اين شكل ديد كه خواستهها را به جاى گفتن و بر زبان آوردن ، در نامهاى نگاشت و آن را در جوار قبر امام عليه السلام نهاد ، يا به سوى آسمان فرستاد و يا به آب و چاه سپرد ؛ امرى كه به دليل اشتمال بر عرض حاجت و نگارش آن به « عريضهنويسى » ، مشهور شده است هر چند چيزى جز گونهاى از توسّل نيست .
جواز شرعى
همان گونه كه امكان عريضهنويسى را پذيرفتيم ، مىتوان پذيرفت كه دستور العمل خاصّى براى آن از سوى راهنمايان دين و دنياى ما صادر شده و اين شيوه را ساماندهى كرده باشد ؛ امرى كه در ميراث حديثى ما ، به چشم مىآيد . « 2 »
هامش
( 1 ) . مائده : آيهء 35 .
( 2 ) . براى نمونه ، در روايتى از امام صادق عليه السلام چنين آمده است : « مَن قَلَّ عَلَيهِ رِزقُهُ أَو ضَاقَت عَلَيهِ مَعِيشَتُهُ أَو كَانَت لَهُ حَاجَةٌ مُهِمَّةٌ مِن أَمرِ دَارَيهِ فَليَكتُب فِى رُقعَةٍ بَيضَاءَ وَ يَطرَحهَا فِى المَاءِ الجَارِى عِندَ طُلُوعِ الشَّمسِ وَ يَكُونُ الْأَسْمَاءُ فِى سَطْرٍ وَاحِدٍ : بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ الْمَلِكِ الْحَقِّ [ الْجَلِيلِ ] الْمُبِينِ مِنَ العَبدِ الذَّلِيلِ إِلَى المَولَى الجَلِيلِ سَلَامٌ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ عَلِىٍّ وَ فَاطِمَةَ وَ الحَسَنِ وَ الحُسَينِ وَ عَلِىٍّ وَ مُحَمَّدٍ وَ جَعفَرٍ وَ مُوسَى وَ عَلِىٍّ وَ مُحَمَّدٍ وَ عَلِىٍّ وَ الحَسَنِ وَ القَائِمِ سَيِّدِنَا وَ مَولَانَا - صَلَوَاتُ اللَّهِ وَ سَلَامُهُ عَلَيهِم أَجمَعِينَ - رَبِّ إِنِّى مَسَّنِىَ الضُّرُّ وَ الخَوفُ فَاكشِف ضُرِّى وَ آمِن خَوفِى بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَسأَلُكَ بِكُلِّ نَبِيٍّ وَ وَصِىٍّ وَ صِدِّيقٍ وَ شَهِيدٍ أَن تُصَلِّىَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ يَا أَرحَمَ الرَّاحِمِينَ اشفَعُوا لِى يَا سَادَاتِى بِالشَّأنِ الَّذِى لَكُم عِندَ اللَّهِ فَإِنَّ لَكُم عِندَ اللَّهِ لَشَأناً مِنَ الشَّأنِ فَقَد مَسَّنِىَ الضُّرُّ يَا سَادَاتِى وَ اللَّهُ أَرحَمُ الرَّاحِمِينَ فَافعَل بِي يَا رَبِّ كَذَا وَ كَذَا ؛ هر كس روزىاش كم شد يا زندگى بر او سخت گرفت يا حاجت مهمّى در امور دنيايى يا آخرتى خود داشت ، متن زير را در برگهاى سپيد بنويسد و آن را هنگام طلوع آفتاب در آب جارى بيندازد و اسماى الهى در يك سطر باشد : به نام خداوند بخشنده مهربان . فرمانرواى حقّ آشكار ! از بندهء ذليل به مولاى جليل ، سلام بر محمّد و على و فاطمه و حسن و حسين و على و محمّد و جعفر و موسى و على و محمّد و على و حسن و قائم ، سرور و مولايمان درودهاى خدا بر همهء آنان . خداى من ! تنگى و هراس به من رسيده است ، تنگىام را بگشاى و از هراس ، ايمنم بدار . به حقّ محمّد و خاندان محمّد ، و از تو مىخواهم به [ حق ] هر پيامبر ، وصى ، صدّيق و شهيدى كه بر محمّد و خاندان محمّد درود فرستى ، اى مهربانترين مهربانان ! اى سروران من ! مرا با منزلتى كه نزد خداوند داريد ، شفاعت كنيد كه شما نزد خداوند ، شأنى بزرگ داريد . اى سروران من ! به من سختى و تنگى رسيده است ، و خداوند ، مهربانترين مهربانان است . پس اى خداى من ، برايم چنين و چنان كن » ( المصباح ، كفعمى : ص 530 ، البلد الأمين : ص 157 . نيز ، ر . ك : المصباح ، كفعمى : ص 532 ، بحار الأنوار : ج 94 : ص 23 - 30 به نقل از : المصباح و مختصر المصباح ، شيخ طوسى ، مصباح الزائر : ص 536 ، بحار الأنوار : ج 102 : ص 231 وص 236 - 245 ح 4 - 7 ، به نقل از كتاب العتيق الغروى ) .