بوده است . « 1 » قرينهء ديگر آن كه ديلمى در مقدّمهء كتاب ، تصريح كرده كه كتاب خود را در پنجاه و پنج باب ، سامان داده است . « 2 » در نسخههاى مورد مراجعه ( اعلمى ، منشورات شريف الرضى ، بوذرجمهرى - كه ترجمه است - و مطبعة العلميهء نجف ) ، جلد اوّل ، شامل 54 باب بوده و جزء دوم ، باب پنجاه و پنجم كتاب . چنانكه در پايان جزء اوّل نيز آمده است :
تمّ الجزء الأول من كتاب إرشاد القلوب سنة 1398 هجرية ويليه الجزء الثانى الباب الخامس و الخمسون والأخير و فيه فضائل الإمام على عليه السلام و مناقبه و غزواته . « 3 » دربارهء مضمون جزء دوم نيز مىتوان گفت كه ذكر فضايل و مناقب اميرمؤمنان ، خصوصاً به شكلى كه ديلمى آورده ، مىتواند نوعى پند و يادآورى باشد ؛ چرا كه قصد او از آوردن اين مباحث ، استدلال و احتجاج براى اثبات امامت و ولايت امام على عليه السلام در مقابل مخالفان نيست ؛ بلكه يادآورى فضايل و مناقب ايشان ، براى شيعيان است . اين امر ، از عدم ذكر مصادر و اسانيد و نيز استفاده نكردن از منابع روايى اهل سنّت پيداست ، افزون بر آن كه هدف كلّى نويسنده ، ارشاد دلها به صواب است ، و چه امر صوابى بالاتر از فضايل اميرمؤمنان ؟ « 4 » دربارهء ارجاع به بحار الأنوار و مدينة المعاجز كه در متن جزء دوم آمده ، گفته شده كه اين امر ، ناشى از اشتباه ناشر بوده كه از هامش نسخهء خطّى وارد متن شده است . « 5 » در مواضع ديگر كتاب ، چنين ارجاعهايى ديده نمىشود و از تعبير « بتغيّر ما فمن أراده
هامش
( 1 ) . الذريعة ، ج 1 ، ص 517 ( ش 2527 ) . نيز ، ر . ك : روضات الجنّات ، ج 2 ، ص 291 ( ش 201 )
( 2 ) . إرشاد القلوب ، انتشارات اسوه ، ص 43 ؛ مؤسّسة الأعلمى ، ص 12 .
( 3 ) . إرشاد القلوب ، مؤسسة الأعلمى ، ص 183 ؛ منشورات الرضى ، ص 206 .
( 4 ) . ر . ك : أعلام الدين ، تحقيق : مؤسسهء آل بيت عليهم السلام ، ص 26 ( مقدّمه ) ؛ إرشاد القلوب ، ص 6 ( چاپ اسوه ) .
( 5 ) . ر . ك : همانجا .