الأخبار « 1 » است كه شرحى حاشيهوار است بر عبارتهاى مشكل كتاب عيون أخبار الرضا عليه السلام از شيخ صدوق . مؤلّف در مقدّمه تصريح نموده كه اين شرح را پس از شرح كتاب التوحيد نوشته و در سال 1106 ق به پايان رسانده است .
مؤلّف الذريعة از شروح نگاشته شده در اين دوره ، 25 شرح بر الصحيفة السجاديّة ، بيست شرح بر الكافى ( اعم از اصول ، فروع ، روضه ) و شرحهايى كه با نام مستقل آمدهاند ، نظير : مرآة العقول علّامهء مجلسى ، پنج شرح بر كتاب من لا يحضره الفقيه ، دوازده شرح بر تهذيب الأحكام ، شش شرح بر الاستبصار و 24 شرح پراكنده را نام مىبرد . به تعدادى از اين شرحها در متن اشاره شد . « 2 »
هامش
( 1 ) . الذريعة ، ج 18 ، ص 263 ؛ فهرست نسخ خطّى كتابخانهء آية اللَّه مرعشى ، ج 1 ، ص 245 .
( 2 ) . در اين جا به برخى از شارحان ديگر كتب حديثى اشاره مىشود .
شارحان الكافى :
1 . امين اسماعيل خاتون آبادى ( اصول ) ، 2 . محمّد بن على بلاغى نجفى ( م 1000 ق ) ( اصول ) ، 3 . محمّد امين استرآبادى ( م 1036 ق ) ، 4 . شرحى منسوب به رفيع الدين نايينى ؛ معروف به ميرزا رفيعا ، استاد علّامهء مجلسى ( م 1081 ) ( اصول ) ، 6 . محمّد معصوم بن امير فصيح ( م 1091 ق ) ( اصول ) ، 7 . على بن محمّد بن حسن بن زين الدين شهيد ( م 1103 ق ) ( اصول ) ، 8 . محمّد صالح بن احمد مازندرانى ( م 1081 يا 1086 ق ) ( اصول و روضه و بعضى فروع ) ، 9 . حسين بن ابى جعفر محمّد حسين موسوى كركى ( م 1001 ق ) ( روضه ) ، 10 . محمّد صالح بن احمد مازندرانى ( م 1081 ق ) ( روضه ) ، 11 . محمّد بن حسين بن قارياغدى ( فراغت 1098 ق ) ( روضه ) ، 12 . نعمة اللَّه جزائرى ( م 1112 ق ) ( روضه ) . ( الذريعة ، ج 13 ، ص 95 - 98 و 296 - 297 و ج 14 ، ص 27 - 28 ) .
شارحان كتاب من لا يحضره الفقيه :
1 . محمّد بن حسين بن عبدالصمد شيخ بهايى ( م 1031 ق ) ، 2 . محمّد بن حسن بن زين الدين ( م 1030 ق ، به نام معاهد التنبيه ، 3 . محمّد صالح بن احمد مازندرانى ( م 1081 ق ) ( الذريعة ، ج 14 ، ص 94 ) .
شارحان تهذيب الأحكام :
1 . ملّا محمّد تقى مجلسى ( م 1070 ق ) به نام إحيا الأحاديث ، 2 . محمّد طاهر بن محمّد حسين شيرازى ، از مشايخ علّامهء مجلسى و شيخ حرّ عاملى ( م 1098 ق ) به نام حجة الاسلام . 3 . عبداللطيف بن على بن احمد بن ابى جامع عاملى ، شاگرد شيخ بهايى . 4 . محمّد امين بن محمّد شريف استرآبادى ( م 1036 ق ) ، 5 . ملّا عبداللَّه بن محمّد تقى مجلسى ( م 1084 ق ) ، 6 . محمّد بن حسن شيروانى ( م 1099 ق ) .
شارحان الاستبصار :