كه شرح وتفسيرهايى را كه باعث حلّ پيچيدگىها و فهم راحت روايات مىگردند ، در قالب مصاديق فقه الحديث قرار دهيم ، آن وقت ، فعّاليتهاى عظيمى دربارهء اين علم در اين دوره شكل گرفته است .
يكى از محدّثانى كه فعّاليتهايش مىتوانند مصداق اين اصطلاح قرار گيرند ، ملّا محمّد تقى مجلسى است . وى ، در بيان عللى كه سبب تأليف كتاب روضة المتقين گرديد ، مىنويسد :
والحمدللَّه ربّ العالمين كه اكثر فضلاى عصر ، اوقات شريف ايشان صرف حديث مىشود و روز به روز ، در ترقّى و تزايد است و به سبب هجران كلّىاى كه بر اخبار واقع شده بود و هر كس نمىخوانْد ، تصحيفات واغلاط بسيار ، واقع شده بود ، به تأييد اللَّه - تبارك و تعالى - در روضة المتقين ، اكثر به اصطلاح آمد و الحمد للَّهربّ العالمين كه در اين شرح ، تمام شد هر چه در اين كتاب ، تقصير شده بود . . . . « 1 » ولى در لوامع ، بجز شرح ، به ترجمهء دقيق روايات پرداخته و در نوع خود ، در مكتب حديث شيعه كارى بديع پديد آورده است . خود ايشان در زمينهء اهمّيت آثارش مىنويسد :
از فوايد اين دو شرح آن است كه هر كه داشته باشد ، عمل تواند كرد در حيات و ممات ؛ چون اكثر مطالب به نحوى واضح مىشود كه جاى شبهه نمىمانَد و در كتب حديث ، تصحيفات بسيارى شده بود و سهوها شده بود . همه تصحيح شد ، بدون آن كه اظهار غلط از كسى بكنم . . . نقد الرجال و اسانيد حديث به نحوى شده كه اغلاط غالطين ظاهر شده است بى تسميه ، و تا كسى نهايت تبحّر و تتبّع نداشته باشد و نكرده باشد ، نمىيابد كه من چه كردهام . « 2 »
هامش
( 1 ) . لوامع صاحبقرانى ، ج 8 ، ص 37 - 38 .
( 2 ) . همان ، ج 1 ، ص 4 .