5 . تفسير شريف لاهيجى ، « 1 » از بهاءالدين شيخ محمّد بن شيخ على لاهيجانى ( م 1090 يا 1095 ق ) . اين تفسير ، بر اساس اخبار و احاديث مأثور از اهل بيت عصمت و طهارت گردآورى شده است و در تفسير آيات ، بدون مراجعه به روايات ، گامى برداشته نشده است . مفسّر ، تفسير هر آيه را به عنوان اجمال ، نه به طور تحت اللفظى ، بلكه بر حسب ترجمهء مطلوب ، معنا كرده است و در نقل روايات ، كوشيده است به آن دسته از روايات اكتفا ورزد كه از طريق ائمه عليهم السلام به ما رسيده است و در هر جا كه ظاهراً تعارض و تنافىاى ميان دو روايت بوده ، عدم تنافى را روشن ساخته است . اين تفسير در سال 1086 ق ، به پايان رسيده است .
6 . الصافى ( الصافى فى تفسير كلام اللَّه يا الصافى فى تفسير القرآن ) ، از ملّا محمّد محسن بن مرتضى ، معروف بهفيضكاشانى ( م 1091 ق ) . تفسيرهاى « الصافى » ، « الأصفى » و « المصفّى » ، « 2 » هر سه از فيض و موسوم به تفاسير : كبير ، متوسط و موجزاند . « 3 » اين تفسير ، آميخته از روايت و درايت ، شامل جميع آيات قرآن و در پنج جلد بوده ، تاريخ تأليف آن 1075 ق ، است . مؤلّف در اين تفسير ، در لغت ، اعراب و بيان به تفسير بيضاوى ، و در بيان احاديث به تفسير القمى ، منسوب به على بن ابراهيم قمى ( م ح 307 ق ) و التفسير المنسوب إلى الإمام العسكرى عليه السلام و تفسير العيّاشى ( م 320 ق ) اعتماد كرده است . « 4 » فيض كاشانى ، در بيان تأليف كتاب خويش مىنويسد :
اى برادران ، آنچه از من در تفسير قرآن خواسته بوديد ، تا ما را به ائمهء معصوم عليهم السلام وصل كند ، با بضاعت اندك و در حدّ توان خويش براى شما
هامش
( 1 ) . همان ، ص 218 - 222 .
( 2 ) . از تفسير « المصفى » ، ظاهراً فقط نامى شنيده شده و هيچ ردّپايى از آن ، ديده نشده است .
( 3 ) . صافى : تفسير مبسوط و مفصّل كه داراى هفتاد هزار سطر است . الأصفى : برگزيده و منتخب تفسير الصافى و در 21 هزار سطر است . المصفّى : تلخيص و برگزيدهاى از تفسير الأصفى ، جهت فهم عموم مردم است . ( طبقات مفسران شيعه ، ص 225 ) .
( 4 ) . المفسرون حياتهم و منهجهم ، ص 502 - 504 .