فقهاى آن سامان قرار گرفت . « 1 » سپس در ايران نيز به مرور از ميانهء قرن ياد شده ، هوادارانى يافت و بسيارى از فقها در شهرستانهاى مختلف از آن جانبدارى كردند . « 2 »
دو . مؤسّس اخباريگرى
در اين كه اخباريگرى اين دوره توسط ملّا محمّد امين استرآبادى شكل گرفت ، بين عموم محقّقان ، اتّفاق نظر وجود دارد . از ميان علماى اخبارى ، ملّا محمّد امين بن محمّد شريف استرآبادى ( م 1033 ق ) در اثبات شيوهء اخباريان پافشارى بيشترى داشت . وى ابتدا بر طريق استادان خود در زمرهء اهل اجتهاد بود ؛ ولى بعدها اين روش را ترك كرده ، به تخريب قواعد دين و سرزنش مجتهدان پرداخت . « 3 » وى ، مؤسّس اخباريگرى و اوّلين تشريح كنندهء عقايد آنها و اوّلين مؤلّف اين فرقه است . « 4 » برخى عقيده دارند كه حسين بن عبدالصمد ( پدر شيخ بهايى ) ، طلايهدار جنبش اخباريگرى بوده است ؛ « 5 » ولى اين گفته با ديدگاههاى او منافات دارد . وى مىگويد :
تفقّه در زمان ما بر تمام مكلّفان ، واجب است و به وسيلهء آن ، سعادت در دنيا و آخرت براى انسان حاصل مىشود و آن ، ميراث انبيا و اوليا و مقرّبان الهى است . « 6 » ايشان ، در مقدّمهء فصل اوّل كتاب وصول الأخيار الى أصول الأخبار ، عقل را « برهان قاطع » و نقل را « نور ساطع » معرّفى كرده و معتقد است كه علوم با تطابق آن دو با هم
هامش
( 1 ) . روضات الجنّات ، ج 1 ، ص 137 ؛ زمين در فقه اسلامى ، ص 69 - 70 .
( 2 ) . همان جا .
( 3 ) . روضات الجنّات ، ج 1 ، ص 137 .
( 4 ) . لوامع صاحبقرانى ، ص 47 ( نقل به مضمون ) ؛ دبستان مذاهب ، ص 247 ؛ زمين در فقه اسلامى ، ص 69 ؛ أعيان الشيعة ، ج 2 ، ص 222 .
( 5 ) . مجلّهء حكومت اسلامى ، ش اوّل ، ص 212 ، « علماى جبل عامل در دولت صفويه » ، ريو لاجوردى ، ترجمهء مصطفى فضائلى .
( 6 ) . وصول الأخيار إلى أصول الأخبار ، ص 27 .