السند بودن يا موثوق بودن اخبار نقل شده در كتب اربعهء شيعه قائل بودند و بحث دربارهء سند حديث و تقسيم حديث به اقسام چهارگانه را لازم نمىدانستند و از ادلّهء چهارگانهء اصول فقه ، « عقل و اجماع » را ساقط كرده ، به « كتاب و خبر » اكتفا مىورزيدند . نقطهء مقابل اين جريان ، اصوليان بودند ؛ « 1 » يعنى آن عدّه از علماى مكتب اهل بيت عليهم السلام كه بعد از عصر ائمه عليهم السلام و از ابتداى قرن چهارم هجرى تا به امروز با معيارهاى علم رجال و علم درايه به بررسى احاديث مىپردازند و در استنباط احكام شرعى ، آنها را با قوانين علم اصول مىسنجند . « 2 »
يك . پيدايش اخباريگرى
جريان فقهى - حديثى متقدّمان در قرن چهارم هجرى كه كلينى و صدوق ، سرشناسترين افراد آن هستند ، گروهى را بر آن داشته تا حيات اخباريگرى را به سدهء چهارم و حتّى قبل از آن به زمان پيامبر صلى الله عليه و آله و ائمه عليهم السلام نسبت داده ، خودِ معصومان عليهم السلام را رئيس اخباريان قلمداد كنند . « 3 » دليل آنها اين بود كه : « طريق قدما ، اجتهاد نبوده و راه سَلَف و طريق قديم كه در هنگام حضرت محمّد صلى الله عليه و آله و ائمه معصومين عليهم السلام بوده ، راه اخباريان است . پس ما را همين ، دليل به سند است كه راه ما طريق مستمرّ است » . « 4 » دربارهء پيشينهء تاريخى واژه « اخبارى » گفتنى است كه شهرستانى ( م 548 ق ) در كتاب الملل والنحل ، علماى اماميّه را به دو فرقهء اخبارى و اصولى تقسيم كرده است . « 5 » همچنين علّامه حلّى ( م 726 ق ) ، اين تقسيم را به كار گرفته و شيخ طوسى ( م 460 ق ) و سيّد مرتضى ( م 436 ق ) را در زمرهء اصوليان به حساب آورده است . « 6 »
هامش
( 1 ) . دائرةالمعارف الإسلاميّة الشيعية ، ج 2 ، ص 219 .
( 2 ) . القرآن الكريم و روايات المدرستين ، ج 3 ، ص 33 .
( 3 ) . الفوائد الطوسيّة ، ص 446 .
( 4 ) . دبستان مذاهب ، ص 251 .
( 5 ) . الملل و النحل ، ج 1 ، ص 147 .
( 6 ) . مجلّهء علوم حديث ، ش اول ، ص 71 : « درآمدى به شيوههاى ارزيابى اسناد حديث » به نقل از : فوائد الأصول ، ج 1 ، ص 157 ) .