عامليان ، چنان كه آمد ، ابن خاتون شيخ اسداللَّه بن شيخ مؤتمن ، به سال 1067 ق ، چهارصد نسخه كتاب ، و شيخ بهايى نيز از كتابهاى نفيس خود ، وقف آن نمودند .
2 . ايجاد مدارس و حلقههاى درس ، جهت تعليم متون دينى و حديثى در شهرها و مراكز مختلف از جمله اصفهان ، مشهد ، شيراز و . . . .
علماى مهاجر ، بعد از ورود به ايران ، بيشتر فعّاليت خود را براى آموزش ، متمركز ساختند و با پشتيبانى حاكمان صفوى ، حوزههاى بحث و تدريس را رونق بخشيدند .
اين عالمان ، بيشتر در شهرهاى شيراز ، تبريز ، قزوين و اصفهان - كه اهمّيت سياسى و رونق اقتصادى داشتند - و يا در مشهد و قم ( با توجّه به اهميّت مذهبى آنها ) سكنا گزيدند و به ترويج دانشهاى شيعى پرداختند . « 1 » 3 . ظهور ادبيات ردّيهنويسى و مقابلهء علماى شيعى با آن . « 2 » به دنبال تشكيل دولت شيعى صفوى كه منجر به مهاجرت بسيارى از علماى اهل سنّت گرديد ، رسالهها و كتابهاى متعدّدى توسط فقهاى سنّى عليه شيعه نوشته شد كه در آنها ، فتوا به ارتداد و كفر شيعيان داده شد . در اثر يكى از اين فتواها در سال 919 ق ، قريب به چهل هزار تن از شيعيان در سرزمين عثمانى قتل عام شدند . « 3 » در مقابل اين حركت ، برخى از فقهاى عصر صفوى به مقابله برخاستند و به نگارش رسالهها و صدور فتواهاى ضدّ سنّى پرداختند . نفحات اللاهوت فى لعن الجبت والطاغوت ، از محقّق كَرْكى ( م 940 ق ) ، يكى از اين رسالهها بود كه به « رسالهء لعنيّه »
هامش
( 1 ) . مهاجرت علماى شيعه از جبل عامل به ايران در عصر صفوى ، ص 167 .
( 2 ) . براى تفصيل بحث ، ر . ك : « ادبيات رديّهنويسى در روزگار نخست صفوى » ، صفويه در عرصهء دين ، فرهنگ و سياست ، ج 1 ، ص 67 - 86 .
( 3 ) . همان ، ص 37 ؛ علّامهء مجلسى ، ص 28 .