وقف كرد و بسيارى از آنها به دلايلى ، از جمله بى توجّهى متولّى ، از بين رفت . « 1 » به گفتهء برخى از منابع ، از ديگر خدمات فرهنگى مهاجران عاملى ، بنيانگذارى كتابخانهء ارزشمند آستان قدس رضوى است . فضيلت اين خدمت گرانبها ، نصيب شيخ اسداللَّه بن محمّد مؤمن خاتونى شد . وى در سال 1067 ق ، تعداد 399 كتاب دستنوشت را وقف اين كتابخانه كرد . « 2 » دربارهء كتابخانهء آستان قدس ، گفتنى است كه هر چند دربارهء مبدأ تاريخ و چگونگى تأسيس آن ، اطّلاع دقيقى در دست نيست ؛ ولى مستنداتى از قديمترين وقفها ، تاريخ تأسيس اين كتابخانه را به سال 363 ق ، مىرسانند . « 3 » كتابخانهء آستان قدس ، در طول تاريخ ، گرفتار حوادثى از قبيل توفان و ديگر تهاجمات شد . در اواخر قرن دهم و اوايل قرن يازدهم ، مورد هجوم قرار گرفت و به تعبير مؤلّف عالمآراى عبّاسى در ضمن وقايع سال 998 ق ، « به دست ازبكان بىتميز نادان درآمد » و « آن دُرَر گرانمايه را چون خَزَفْريزهء بىبها به يكديگر مىفروختند » .
ولى انتساب بنيانگذارى آن به عامليان ، شايد به دليل اهتماماتى است كه سلاطين صفوى به آستان قدس داشتند ، از جمله وقف املاك خود براى آن و تعيين يك عالم برجسته براى اشراف بر آن به عنوان « خازن الكتب » .
در اين دوره ، وقفهاى عمدهاى نيز به كتابخانه صورت گرفت و در بين
هامش
( 1 ) . رياض العلماء و حياض الفضلاء ، عبداللَّه الأفندى ، ج 4 ، ص 266 ؛ صفويه در عرصهء دين ، فرهنگ و سياست ، ج 2 ، ص 740 .
( 2 ) . الهجرة العاملية إلى ايران فى العصر الصفوى ، ص 237 ؛ مهاجرت علماى شيعه از جبل عامل به ايران در عصر صفوى ، مهدى فرهانى منفرد ، ص 168 .
( 3 ) . گنج هزار ساله ، كتابخانهء مركزى آستان قدس رضوى قبل و بعد از انقلاب ، رمضانعلى شاكرى ، ص 29 ، 34 - 35 ، 55 و 92 .