3 . رجال النيلى « 1 »
اين كتاب ، نوشتهء سيّد بهاءالدين على بن عبد الكريم بن عبد الحميد حسينى نيلى نجفى ، معروف به « نسّابه » ، استاد ابن فهد حلّى است . به گفتهء افندى ، سيّد جمال الدين ابن اعرج ، تتمّهاى در ذكر نام علماى روزگار علّامهء حلّى و اندكى پس از او به آن ملحق ساخته است .
نويسندهء رياض العلماء ، به نقل از صاحب معالم ، گزارش كاملى از اين كتاب ، به دست داده است .
صاحب معالم كه رجال النيلى را يافته بوده ، شرح حال 26 نفر از عالمان پس از علّامهء حلّى را كه سيّد جمال الدين ابن اعرج به درخواست نويسنده به آن ملحق كرده بوده ، استخراج كرده است . بنا به نوشتهء صاحب معالم ، رجال النيلى ، به سان خلاصةى علّامهء حلّى بر دو قِسم است . او ابتدا كلام علّامه در خلاصة را در هر باب مىآورد و چون به آخر باب مىرسد ، موارد ديگر را از الفهرست شيخ يا كتاب ابن داوود يا نجاشى تكميل مىكند . در برخى موارد نيز به برخى مناقشات جزئى با ابن داوود مىپردازد كه برخى از آنها غير قابل توجّه است ، « 2 » گو اين كه بيشتر مواردى كه افزون بر خلاصة از الفهرست شيخ طوسى يا رجال النجاشى نقل مىكند ، در قِسم دوم خلاصة موجود بوده و نويسنده ، دوباره آنها را ذكر مىكند . . . . « 3 » از آنجا كه نيلى مىخواسته كتابش ، عالمان پس از علّامه را نيز در بربگيرد ، از سيّد جمال الدين ابن اعرج درخواست كرده كه شرح حال اين عالمان را نيز بنويسد و در كتاب ، درج كند . او نيز به اين كار ، مبادرت كرده است . صاحب معالم افزوده كه او
هامش
( 1 ) . رياض العلماء ، ج 4 ، ص 131 - 133 ؛ مصفّى المقال ، ص 293 - 285 ؛ الذريعة ، ج 10 ، ص 157 .
( 2 ) . تعبير متن ، چنين است : « ويتصدى فى بعض المواضع لمناقشة ابن داوود فى أشياء سهلة و بعضها مناقشاتباردة » .
( 3 ) . ر . ك : رياض العلماء ، ج 4 ، ص 131 - 132 ؛ مصفّى المقال ، ص 287 - 288 .