مقدّمهء كتاب مهم خود المهذّب البارع ، به طرح مباحث درايه پرداخته است . « 1 » در قرن نهم هجرى ، همچنين ، ابن ابى جمهور احسايى در برخى آثار خود ، به مباحث مرتبط با درايه پرداخته است . وى ، بنا به گزارش محقّق تهرانى ، داراى كتابى به نام تحفة القاصدين فى معرفة اصطلاح المحدّثين « 2 » بوده است كه متأسّفانه ، تاكنون نسخهاى از آن شناسايى نشده است . « 3 » ابن ابى جمهور ، در كتاب منتشر شدهء خود ، يعنى كاشفة الحال عن أحوال الاستدلال - كه دربارهء مبادى اجتهاد و استنباط احكام شرعى است - دربارهء شمارى از اصطلاحات درايه ، سخن گفته است . وى ، تقسيمبندى علّامهء حلّى از احاديث را پذيرفته و بر استفاده از آن در بازشناسى اقسام حديث ، تأكيد كرده است . « 4 » وى ، همچنين در بخش اقسام حديث در كتاب عوالى اللئالى ، پس از تعريف اقسام حديث ، مىافزايد كه در مقام تعارض دو حديث ، اگر نتوان ميان آنها سازگارى برقرار كرد ، به ترتيب ، اقسام زير بر حديث معارض خود ، مقدّم است : متواتر ، مشهور ، صحيح ، حسن و موثّق . از نظر وى ، عمل به حديث ضعيف ، مُرسل و مقطوع ، روا نيست ، مگر آن كه ارسال كننده ، شخصى مانند زراره يا ابوبصير باشد كه ارسال آنها ، در حكم اسناد است . نيز اگر حديث مقطوع توسّط اصحاب ، مورد قبول واقع شده باشد ، بدان عمل مىشود . حديث مقطوع ، در اين صورت « مقبول » ناميده مىشود . « 5 » فعّاليتها و اقداماتى كه در اين دوره در زمينهء دانش درايه صورت گرفت ، سببساز نگارش آثار مستقل در اين موضوع در قرن دهم شد و شهيد ثانى ( مق 965 ق ) ، كتاب الرعاية فى علم الدراية را نگاشت .
هامش
( 1 ) . ر . ك : المهذّب البارع ، ج 1 ، ص 66 - 67 .
( 2 ) . الذريعة ، ج 3 ، ص 461 ( ش 1686 ) .
( 3 ) . فهرستگان نسخ خطّى ( درايه و رجال ) ، ص 36 ( ش 41 ) .
( 4 ) . ر . ك : كاشفة الحال عن أحوال الاستدلال ، تحقيق : احمد كنانى ، فصل چهارم .
( 5 ) . عوالى اللئالى ، ج 4 ، ص 138 - 139 .