صوفى ، دو اسم متغايرند كه به حقيقت واحد ، كه همان شريعت محمّديه است ، دلالت دارند . « 1 » سيّد حيدر ، در مشرب عرفانى ، پيرو سنّت تصوّف ابن عربى است . « 2 » او كه به وحدت وجود عرفانى اعتقاد راسخ دارد ، « 3 » در جاى جاى كتاب جامع الأسرار ، ضمن عرضهء ديدگاه خود ، به آيات و احاديث نيز استشهاد كرده و آنها را در جهت ديدگاه خود ، تفسير مىكند . منابع آملى در نگارش كتاب ، اقوال عرفا و مشايخ صوفيه ( مانند : غزّالى ، خواجه عبد اللَّه انصارى ، ابن عربى و عبد الرزاق كاشانى ) و در مواردى سخنان برخى از متكلّمان ( مانند : فخر رازى ، خواجه نصير و علّامهء حلّى ) است .
همچنان كه گفته شد ، او به آيات و روايات ، فراوان استناد مىكند . رويكرد آملى به حديث ، داراى ويژگىهايى است كه مىتوان آن را رويكرد صوفيانه به حديث ناميد . او با پيشدانستههاى عرفانى به سراغ روايات مىرود و قصد او اثبات آراى متصوفه با استناد به متون حديث است . آملى ، در نقل احاديث ، جز در مواردى اندك ، مصادر و اسانيد خود را ذكر نمىكند و اساساً ، دغدغهء چندانى در زمينهء مصدر ، طريق و اسناد حديث از خود نشان نمىدهد . از اين رو و بنا بر جستجوهاى انجام شده ، برخى احاديث در كتاب او راه يافتهاند كه در متون معتبر حديثى شيعه و اهل سنّت ، يافت نمىشوند .
هامش
( 1 ) . جامع الأسرار ، ص 41 . اين ديدگاه مقايسه شود با ديدگاه عارف بزرگ اهل سنت ، صائن الدين ابن تُركه اصفهانى كه مىگويد : « مشايخ صوفيه ، همه سنّت و جماعت مىباشند كه غير از طايفهء اهل سنّت ، اين علم را ادراك نمىكنند . و هركه نزد مرشد مىآيد به طلب اين علم ، تا او را به سنّت و جماعت نمىآرد ، به ارشاد او مشغول نمىشود ؛ يعنى : « پاك شو اوّل و پس ، ديده بر آن پاك انداز » ( چهارده رسالهء فارسى ، نفثة الصدور اوّل ، ص 175 ) .
( 2 ) . اين نكته از كتاب نصّ النصوص فى شرح الفصوص و موارد متعدّد در كتاب جامع الأسرار ، روشن است .
( 3 ) . براى نمونه ، ر . ك : جامع الأسرار ، ص 204 - 207 .