تو ، دست دولت معدلت انبيا و اوليا و بزرگان و صالحان ملوك ، بر آن ظفر يافته بود ، و هم لشكر استيلا و تطاول و ستم در حوالى آن ، مقام كرده ، فى الجمله ، عدل و ظلم اسلاف ، آن را دارالملك قرار ساخته بود . « 1 »
رويكرد صوفيانه
از پديدههاى قابل توجّه در حوزهء فعّاليتهاى حديثى در قرن هشتم هجرى ، رويكرد صوفيانه به حديث است . اين رويكرد ، مشخّصاً در آثار سيّد حيدر آملى ، عالم و عارف نامدار شيعه ، قابل پيگيرى است . با توجّه به كثرت آثار عرفانى آملى ، در اينجا به معرّفى كتاب مهم و معروف او ، يعنى : جامع الأسرار و منبع الأنوار و بيان ويژگىهاى حديثى آن مىپردازيم . « 2 » آنچه در اينجا دربارهء كتاب جامع الأسرار مطرح مىشود ، تا حدود زيادى دربارهء ديگر آثار وى نيز قابل تطبيق است .
كتاب جامع الأسرار با تحقيق و فهرست نويسى هانرى كربن و عثمان اسماعيل يحيى ، توسّط انستيتوى مطالعات ايران و فرانسه به سال 1347 ش ، منتشر شده است .
كتاب ، داراى يك « مقدّمه » و سه « اصل » است . هر اصل ، شامل چهار « قاعده » است . در مقدّمه بحثى دربارهء كتمان اسرار موجود در كتاب جامع الأسرار ، آمده است .
اصل نخست ، در باب توحيد و اقسام آن از چهار قاعدهء فضيلت توحيد ، تعريف توحيد ، تقسيم توحيد و چگونگى توحيد ، سامان يافته است .
اصل دوم ، دربارهء استشهاد در باب حقيقت توحيد و شامل استشهاد به كلام خداى تعالى و سخنان انبيا ، اوليا و مشايخ صوفيه است .
هامش
( 1 ) . همان ، ص 85 .
( 2 ) . براى مطالعهء بيشتر ، ر . ك : مجلّهء علوم حديث ، ش 28 : « رويكرد حديثى سيّد حيدرآملى در جامع الأسرار » ، ازنگارنده .