4 . روى كارآمدن حكومتهاى شيعى در ايران
از رخدادهاى قابل توجّه قرن هشتم هجرى ، روى كارآمدن چند حكومت شيعى در نقاط مختلف ايران است . در اينجا به اختصار ، دو حكومت سربداران و مرعشيان را معرّفى مىكنيم .
سربداران
در اواخر حكومت ايلخانان ، شخصى به نام شيخ خليفه به تشويق مردم براى قيام عليه ستم حاكمان مغول پرداخت . مغولان او را دستگير كرده ، در مسجد سبزوار به دار آويختند . پس از شيخ خليفه ، شاگرد او شيخ حسن جورى ، راه او را پى گرفت .
مغولان ، او را دستگير و زندانى كردند . در اين زمان ، امير عبد الرزاق - كه از بزرگان ناحيهء بيهق بود - در قريهء باشتين كه بيشتر اهالى آن ، جزو پيروان شيخ حسن محسوب مىشدند ، با عامل حكومت درگير شد و او را به قتل رساند . پس از آن ، او و طرفدارانش عهد كردند كه اگر خداوند ، آنها را توفيق دهد ، ظلم و ظالمان را دفع كنند و گرچه ، سر خود را بر دارِ اختيار مىدارند ، ستم را تحمّل نمىكنند . بدين ترتيب ، لقب « سربدارى » پيدا شد . « 1 » سربداران ، پس از جنگ و گريزهاى بسيار و حمله به كاروانها ، شهر سبزوار را تسخير كردند و آنجا را پايگاه عملياتى خود قرار دادند . امير عبد الرزاق ، پس از تسخير سبزوار در سال 737 ق ، خطبه به نام خود خواند و اعلام استقلال كرد . او در مدّت دو سال و چهار ماه حكومت خود ، مناطق ديگرى از خراسان را به تصرّف خود درآورد . از اين سلسله ، مجموعاً يازده تن ( در فاصلهء سالهاى 737 تا 788 )
هامش
( 1 ) . قيام سربداران ، ص 48 و 49 . براى روايت ديگر دربارهء آغاز پيدايش قيام سربداران به همين منبع رجوع شود .