نويسنده و زمان تأليف اين كتاب ، مشخّص نيست . شيخ آقا بزرگ ، از نقل برخى اشعار صاحب مطالب السؤول ( م 652 ق ) و اشعار محمّد بن ايّوب ( م 615 ق ) و شعر ابن عودى نيلى در آن ، چنين برداشت كرده كه پس از قرن هفتم نگاشته شده است .
به هر روى ، كتاب حاضر ، به اهتمام ميرزا محمّد حسن شيرازى ، در بحرين انتشار يافته است . « 1 » محدّث فيض نيز خلاصهاى از كتاب را در علم اليقين ، نقل كرده است . « 2 » گفتنى است يكى از معاصران علّامهء مجلسى ، در نامهاى به ايشان ، ضرورت استفاده از اين كتاب در بحار الأنوار را گوشزد كرده است . « 3 »
ب ) آثار خطّى و ناياب
1 . غرر الأخبار و درر الآثار فى مناقب الأطهار « 4 »
اين كتاب مخطوط ، نگاشتهء ديلمى صاحب إرشاد القلوب است . شيخ آقا بزرگ ، دربارهء آن مىگويد :
مجلسى در اوّل بحار الأنوار ، از آن نقل مىكند . نيز ملّا محمّد حسين كوهرودى ( م 1314 ق ) ، در تأليفات خود ، از اين كتاب ، بسيار نقل مىكند . از جمله ، « حديث كساء » را با ترتيب موجود در منتخب الطريحى ( با اختلافى بسيار اندك ) با اسانيد متعدّد ، نقل مىكند . نزد سيّد آقا بزرگ شوشترى ، نسخهاى ناقص از آن را ديدم . « 5 » از برخى مطالب كتاب استفاده شده كه در اواسط سدهء هشتم ، تأليف شده
هامش
( 1 ) . االذريعة ، ج 2 ، ص 287 ( ش 1164 ) ؛ كشف الحجب والأستار ، ص 57 ( ش 272 ) .
( 2 ) . علم اليقين ، ج 2 ، ص 632 - 699 .
( 3 ) . ر . ك : بحار الأنوار ، ج 110 ، ص 174 .
( 4 ) . ر . ك : روضات الجنّات ، ج 2 ، ص 292 ( ش 201 ) ؛ هدية العارفين ، ج 5 ، ص 287 .
( 5 ) . الذريعة ، ج 16 ، ص 36 ( ش 156 ) .