اللَّه صلى الله عليه و آله إلا أنا . . . » . « 1 » همچنان كه در شرح حال برسى گفته شد ، رجالپژوهان و كتابشناسان ، به كتاب مشارق الأنوار ، به ديدهء ترديد نگريسته و آن را افراطى و چه بسا غلوآميز دانستهاند .
شيخ حرّ عاملى مىنويسد :
و فى كتابه إفراط و ربما نسب إلى الغلو . « 2 » علّامهء مجلسى ، در يادكرد مصادر بحار الأنوار ، از دو كتاب برسى ياد كرده و دربارهء آنها مىنويسد :
بر آنچه او به تنهايى نقل كرده ، اعتماد نمىكنم ؛ چرا كه دو كتاب او مشتمل بر مطالبى است كه موهم خبط و خلط و ارتفاع ( غلوّ ) است . « 3 » افندى نيز به تأييد سخنان شيخ حرّ عاملى و علّامهء مجلسى پرداخته و مىنويسد :
تأمّل ، كاوش و جستجو در تأليفات برسى ، بيانگر كلام استاد استناد ( علّامهء مجلسى ) و شيخ معاصر ( شيخ حرّ عاملى ) درباره غلوّ و ارتفاع در آثار اوست ، البته نه به مرتبهء الوهيت و مانند آن . « 4 » نويسندهء روضات الجنّات ، بيش از ديگران به او تاخته است . « 5 » سيّد محسن امين نيز جزو منتقدان برسى است . « 6 » مامقانى ، پس از نقل كلام شيخ حُرّ مىنويسد :
من راجع كتابه يتحقّق غاية بعيدة من الغلو منه . « 7 » در اين ميان ، علّامهء امينى ، به دفاع از برسى پرداخته و به نقدها پاسخ گفته است . « 8 »
هامش
( 1 ) . همان ، ص 170 .
( 2 ) . أمل الآمل ، ج 2 ، ص 117 .
( 3 ) . بحار الأنوار ، ج 1 ، ص 10 .
( 4 ) . رياض العلماء ، ج 2 ، ص 307 .
( 5 ) . روضات الجنّات ، ج 3 ، ص 337 .
( 6 ) . اعيان الشيعة ، ج 6 ، ص 435 .
( 7 ) . تنقيح المقال ، ج 1 ، ص 429 .
( 8 ) . الغدير ، ج 7 ، ص 33 .