حقيقى و مشاهدهء حسّى معصومان عليهم السلام ، نگاشته شده كه در ضمن بحث ، به مسائلى مانند : معراج جسمانى و برترى امامان بر پيامبران و فرشتگان و مناقب و مقامات آنان نيز پرداخته است .
حلّى ، در ابتداى كتاب ، سخن شيخ مفيد در أوائل المقالات ، در باب مجازى بودن رؤيت معصومان عليهم السلام توسّط محتضر را آورده و سپس ، به نقد ديدگاه وى پرداخته است . نويسنده ، در اوايل كتاب ، پس از طرح دشوارى فهم احاديث اهل بيت عليهم السلام ، بر ضرورت تسليم و پذيرش احاديث ، و نيز بر ناروايى تأويل احاديثى كه عقل ، آنها را در نمىيابد ، تأكيد ورزيده است .
به اعتقاد وى ، با توجّه به اينكه احاديث دشوار ، ممكن است متضمّن اسرار علوم آل محمّد عليهم السلام باشد ، بايسته است كه به خود معصومان ، ردّ و ارجاع و از آنان ، سؤال شود . « 1 » نويسندهء المحتضر ، در اغلب موارد ، به مصادر حديثى خود ، تصريح كرده است .
از جمله مصادر وى ، الكافى ( المحتضر ، ص 10 ، 57 و 90 ) ، كتابهاى شيخ صدوق ( ص 5 ، 6 ، 31 ، 35 ، 37 ، 41 ، 68 ، 69 ، 76 ، 90 و 134 ) ، تهذيب الأحكام ( ص 34 ) ، أمالى الطوسى ( ص 6 ، 29 ، 82 ، 93 ) ، المصباح طوسى ( ص 11 ) ، بصائر الدرجات ( ص 5 ، 8 ، 9 ، 13 و 56 ) ، الاحتجاج ( ص 11 ) ، التفسير المنسوب إلى الإمام العسكرى عليه السلام ( ص 92 ) - كه روايت تفسير را از محمّد بن بابويه ، با اسناد خود از امام دانسته است - ، كشف الغمّة ( ص 29 ) ، خطب أميرالمؤمنين عليه السلام ، از عبد العزيز بن يحيى جلودى ( ص 87 ) ، كتاب القائم عليه السلام ، از فضل بن شاذان ( ص 4 ، 5 و 89 ) ، المزار ، از محمّد بن عليل حائرى ( ص 89 ) ، كتاب حسن بن كبش حسينى ( ص 15 ) ، تفسير الثعلبى ( ص 102 ) و مسند ابن حنبل ( ص 102 ) قابل ذكر است . محقّق تهرانى ، از وجود نسخهاى از المحتضر در
هامش
( 1 ) . المحتضر ، ص 7 .