آمُلى است كه اندكى مقدّم بر سيّد حيدر آمُلى صوفى است . « 1 » به نظر مىرسد كه انتساب كتاب الكشكول به آملى منتفى است ؛ زيرا افزون بر قرائنى كه صاحب رياض دربارهء عدم انتساب آن ذكر كرده ، از سنجش تاريخ نگارش الكشكول با سال تولد سيّد حيدر آملى مىتوان نتيجه گرفت كه نويسندهء كتاب ، آملى نمىتواند باشد . با توجّه به مقدّمه و متن الكشكول ، « 2 » سال نگارش آن 735 ق ، است .
از سوى ديگر ، هر چند تاريخ تولّد و وفات آملى در منابع رجالى ذكر نشده ، امّا او خود در نصّ النصوص ، تصريح كرده كه نگارش آن را به سال 781 ق ، شروع كرده و در سال 782 ق ، به پايان برده ، در حالى كه سن او 63 سال بوده است . « 3 » بر اين پايه ، سال تولد آملى حدود سال 719 ق ، خواهد بود و بعيد است كه او در شانزده سالگى نويسندهء كتاب الكشكول باشد ؛ چرا كه سيّد حيدر ، تا سى سالگى در ايران بوده و بنا بر اين ، نمىتواند گزارشگر درگيرىهاى شيعه و اهل سنّت در بغداد به سال 735 ق ، باشد .
گذشته از اينها ، نويسندهء الكشكول از رسالهاى از خود دربارهء داستان ابليس و حضرت آدم عليه السلام ياد كرده :
قصّة إبليس مع آدم طويلة ، ليس هذا المختصر من بسطها ، فانّى أفردت رسالة مستقلّة بنفسها يجدها من يجدها ويفقدها من يفقدها . « 4 » تا آنجا كه مىدانيم در منابع كتابشناسى ، چنين كتابى به آملى نسبت داده نشده است . « 5 » قرينهء ديگر بر نادرستى انتساب كتاب الكشكول به سيّد حيدر آملى آن است كه
هامش
( 1 ) . همان جا .
( 2 ) . الكشكول فى ما جرى على آل الرسول ، ص 7 و ص 97 .
( 3 ) . المقدّمات من كتاب نص النصوص ، ص 537 .
( 4 ) . الكشكول فى ما جرى على آل الرسول ، ص 15 .
( 5 ) . ر . ك : جامع الأسرار ، مقدمه ، فهرست عام آثار آملى .