كعب بن اشرف ) را بازسازى و با عنوان آثار باستانى ثبت كردند . « 1 »
اين جريان بر اساس برخى شواهد تاريخى ، از حمايت و دخالت استعمار نيز برخوردار بوده است . « 2 »
و دولت انگلستان ، در راستاى سياست تفرقه افكنى بين مسلمانان و تجزيهء ممالك اسلامى براى سلطهء بيشتر و راحتتر خود بر آنها ، از اوايل كار محمّد بن عبد الوهاب ، مشوّق او بوده است و در ادامهء راه نيز با حكّام سعودى ، قرار و مدارهايى داشتهاند . بر اساس آنچه همفر ، جاسوس انگليس در ممالك اسلامى ، در كتاب خاطرات خود ، دربارهء رابطهء خود و محمّد بن عبد الوهاب مىگويد ، « 3 »
بىترديد مىتوان گفت كه وهّابيگرى ، ساخته و پرداختهء استعمار انگليس بوده است . همين توطئهها يكى از عوامل سقوط دولت عثمانى و مستعمره شدن بسيارى از كشورهاى اسلامى بوده است .
قابل توجّه اين كه وهّابيگرى ، از همان ابتدا ، حتّى در ميان اهل سنّت ، مخالفانى داشته است . از جمله سليمان بن عبد الوهاب نجدى ( م پس از 1206 ق ) كه بدعتهاى برادرش را مورد تقبيح و انتقاد قرار داد و كتابهايى در ردّ او تأليف كرد كه از جملهء آنهاست :
1 . الصواعق الإلهية فى الردّ على الوهّابية .
2 . فصل الخطاب فى الردّ على محمّد بن عبد الوهّاب . « 4 »
علاوه بر وى ، ديگر دانشمندان مسلمان ، اعم از شيعه و سنّى ردّيههاى متعدّدى بر وى نوشتهاند كه بيش از 23 مورد از آنها در الذريعة ذكر شده است . « 5 »
هامش
( 1 ) . فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى ، ص 253 .
( 2 ) . سيماى مكّه ، ص 213 .
( 3 ) . رك : خاطرات همفر جاسوس انگليس در ممالك اسلامى ، ص 40 به بعد .
( 4 ) . تاريخ مكّه ، ص 165 ؛ ايضاح المكنون ، ج 2 ، ص 72 .
( 5 ) . الذريعة ، ج 4 ، ص 455 و ج 10 ، ص 236 و ج 11 ، ص 62 .