در اين ميان ، منتهى المقال بوعلى ، كتاب مهمّى است كه در اين دوره نگارش يافته است و در جاى خود به اختصار ، معرّفى خواهد شد . علاوه بر آن ، آثار رجالى بسيارى در اين دوره نگاشته شده است كه بخش قابل توجّهى از آنها به تعليقه ، حاشيه و شرح بر كتب مهم رجالى اختصاص دارد ، بخشى به تلخيص كتابهاى رجال مربوط است و پارهاى نيز در تكميل آنها نگارش يافته است .
در اين جا كتابهاى مربوط به رجال را در اين دو قرن ، به ترتيب تاريخى ، معرّفى مىكنيم .
قرن دوازدهم
1 . الحاشية على نقد الرجال للتفرشى ، از سيّد نعمة اللَّه جزايرى ( م 1112 ق ) . سيّد احمد بن حسين شوشترى نجفى ، آن را با نام التعليقة اليسيرة ، تدوين كرده است . « 1 »
2 . رجال السيّد نعمة اللَّه ، از سيّد نعمة اللَّه جزايرى . « 2 »
در اين كه آيا اين كتاب با اثر قبلى مؤلّف يكى است يا نه ، قرينهاى در الذريعة ذكر نشده است .
3 . رجال ، از محمّد اسماعيل بن محمّد باقر حسينى خاتون آبادى ( م 1116 ق ) . « 3 »
4 . رجال الشيخ محمّد أمين الكاظمى ( هداية المحدّثين الى طريقة محمدّين ) و معروف به مشتركات كاظمى ، از محمّد امين بن محمّد على كاظمى ( م بعد از 1118 ق ) . شرح باب دوازدهم جامع المقال است كه آن را جداگانه نگاشته است . از اين رو ، از آن به عنوان شرح جامع المقال نيز ياد شده است . « 4 »
اين كتاب با تحقيق سيّد مهدى رجايى توسّط انتشارات كتابخانهء آية اللَّه مرعشى در قم به سال 1405 ق ، منتشر گرديده است .
هامش
( 1 ) . الذريعة ، ج 6 ، ص 228 ( ش 1282 ) .
( 2 ) . همان ، ج 10 ، ص 156 .
( 3 ) . همان ، ص 96 .
( 4 ) . همان ، ص 97 و ج 13 ، ص 172 ( ش 580 ) .