3 - 3 . رجال الحديث
يكى ديگر از محورهاى فعّاليت علمى دانشمندان شيعه در قرن دوازدهم و سيزدهم ، تلاش در حوزهء علم رجال است . در اين جا پس از مقدّمهء كوتاهى در اين باره ، به آثار مربوط به اين حوزه در اين دو قرن ، اشاره مىكنيم .
تعريف علم رجال
در تعريف علم رجال ، آمده است :
علم رجال ، علمى است كه در آن ، از احوال و اوصاف راويان حديث ، بحث مىشود ؛ آن اوصافى كه در قبول و ردّ گفتهء آنان ، دخالت دارد . « 1 »
بر اساس برخى از روايات نبوى ، پيامبر اكرم از فراوانىِ كسانى كه بر وى دروغ مىبندند ، خبر داده و نسبت به اين موضوع ، هشدار مىداد . از جملهء اين روايات ، به دو مورد زير مىتوان اشاره كرد :
أيّها النّاس ! قد كثُر علىّ الكذابة فمن كذب عَلَىّ متعمّداً فليتبوأ مقعده من النار . « 2 »
اى مردم ! كسانى كه بر من دروغ مىبندند ، فراوان شدهاند . هر كس به عمد بر من دروغ ببندد ، جايگاهش از آتش خواهد بود .
نيز ايشان فرموده است :
حدّثوا عنّى بما تسمعون ولا تقولوا إلّاحقاً و من كذب علىّ بُنى له بيتٌ فى جهنم يرتع فيه . « 3 »
بدانچه از من مىشنويد ، حديث نقل كنيد و جز حق نگوييد . هر كه بر من دروغ ببندد ، خانهاى در جهنّم براى او بنا مىشود كه در آن به سر ببرد .
از اين روايات به دست مىآيد كه در بين افرادى كه از پيامبر اكرم حديث نقل
هامش
( 1 ) . الذريعة ، ج 10 ، ص 80 .
( 2 ) . تحف العقول ، ص 189 .
( 3 ) . قواعد التحديث من فنون مصطلح الحديث ، ص 50 .