( م 1299 ق ) . « 1 »
شرح و حاشيه نويسى بر « تهذيب الأحكام »
تهذيب الأحكام ، يكى ديگر از كتابهاى چهارگانهء حديث شيعه در دورهء متقدّمان است كه به وسيلهء ابو جعفر محمّد بن حسن طوسى ( م 460 ق ) تأليف شد . اين كتاب كه 13590 روايت را در قالب 23 كتاب فقهى و 393 باب در خود جاى داده ، همواره مورد مراجعهء فقها و محدّثان شيعه بوده است و شروح و حواشى متعدّدى بر آن نگاشتهاند . بخشى از اين شروح ، در قرنهاى دوازدهم و سيزدهم بوده است كه بدانها اشاره مىشود :
1 . مقصود الأنام فى شرح تهذيب الأحكام ، از سيّد نعمة اللَّه بن عبد اللَّه جزايرى ( م 1112 ق ) . كتاب در دوازده مجلّد ، نگاشته شده است . « 2 »
2 . غاية المرام فى شرح تهذيب الأحكام ، از سيّد نعمة اللَّه بن عبد اللَّه جزايرى . اين كتاب ، اختصار مقصود الأنام در هشت مجلّد است . شارح به چند روايت هر باب ، يك جا اشاره كرده و سپس ، دربارهء متن و سند هر يك ، بحث مىكند . نسخههايى از آن در كتابخانهء آية اللَّه مرعشى موجود است . هر يك از اين نسخهها ، شامل برخى مجلّدات كتاب است . « 3 »
دو مجلّد آن با تحقيق سيّد طيّب جزايرى در قم به چاپ رسيده است .
3 . الحاشية على التهذيب ، از سليمان بن عبد اللَّه ماحوزى ( م 1121 ق ) . « 4 »
4 . الحاشية على التهذيب ، از محمّد بن حسين خوانسارى ( آقا جمال )
هامش
( 1 ) . الذريعة ، ج 6 ، ص 225 .
( 2 ) . فهرست نسخ خطّى كتابخانهء مجلس شوراى اسلامى ، ج 26 ، ص 196 ( ش 7703 ) ؛ الذريعة ، ج 22 ، ص 113 .
( 3 ) . فهرست نسخ خطّى كتابخانهء آية اللَّه مرعشى ، ج 7 ، ص 265 - / 269 ( ش 2690 - 2696 ) و ج 15 ، ص 335 ( ش 5953 ) و ج 16 ص 129 ( ش 6127 ) ، ص 130 ( ش 6128 ) و ج 13 ، ص 141 ( ش 4843 ) .
( 4 ) . الذريعة ، ج 6 ، ص 51 .