شيوههاى خاصّ تدوين احاديث
يك . مُسنَد نويسى
حديث شناسان ، سلسلهء متّصل راويان يك حديث را كه پيوسته از يكديگر روايت مىكنند تا به معصوم عليه السلام برسد ، « سند » حديث مىگويند . « 1 »
زمخشرى گفته است : سند به منزلهء ستونى است كه متن حديث ، بر آن استوار است . « 2 »
واژهء « مسند » ، اسم مفعول « سند » از باب افعال و جمع آن ، « مسانيد » است . اين واژه ، معانى لغوى و اصطلاحى گوناگونى دارد ، از جمله : روزگار ، « 3 » پسر خوانده ، و نيز چيزى كه به آن تكيه مىشود . « 4 »
معناى اصطلاحى « مسند »
با كندكاو دربارهء منشأ اين واژه ، ريشهء آن را مىتوان در كلام معصومان عليهم السلام جستجو كرد و به احتمال بسيار ، اصطلاح « مسند » ، از تعابير آنان در روايات ، اقتباس شده است .
سكونى ، در روايتى از امام صادق عليه السلام ، به نقل از اميرمؤمنان ، آورده است :
إذا حَدَّثتم بحديثٍ فأسندوه إلى الذى حَدَّثَكم ، فإن كان حقاً فلكم ، و إن كان كِذباً فعليه . « 5 »
هنگامى كه حديثى بازگو مىكنيد ، آن را به گويندهاش مستند كنيد . در اين صورت ، چنانچه درست بود ، به سود شماست و اگر دروغ بود ، بر عهدهء اوست .
نيز از امام باقر عليه السلام دربارهء حديثى كه به صورت مُرسَل و بدون سند نقل مىكنند ،
هامش
( 1 ) . نهاية الدراية ، ص 12 .
( 2 ) . أساس البلاغة ، ص 310 .
( 3 ) . ابن فارس ، در معجم مقاييس اللغة مىگويد : از آن رو ، روزگار را « مسند » گفتهاند كه پارههاى آن به همپيوسته است .
( 4 ) . لسان العرب ، مادّهء « سند » .
( 5 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 56 .