و اجاب بعضهم بانّ هذا انّما يتمّ الخ : ضمير در « بعضهم » به اصوليّون و ضمير در « يتمّ » به « هذا » كه مشاراليهاش ، متعذّر بودن نفى حقيقت بوده برمىگردد .
فلا يمكن فيها : ضمير در « فيها » به مركّبات برمىگردد .
بل هو المتيقّن على الاكثر : ضمير « هو » به نفى حقيقت برگشته و مقصود از « الاكثر » اكثر مركّبات مىباشد .
فهى تحتاج . . . حسب ما تقتضيه الخ : ضمير « هى » به « لا » يا « كلمة لا » و ضمير مفعولى در « تقتضيه » به ماء موصوله به معناى مورد برمىگردد .
لا بدّ له من قرينة سواء كان كلمة . . . او نحوها : ضمير در « له » به خبر محذوف و ضمير در « كان » به خبر و ضمير در « نحوها » به موارد ذكر شده برگشته و كلمه « كلمة » خبر براى « كان » و اضافه به بعدش شده و كلمه « نحوها » عطف بر « كلمة » مىباشد .
و ليس هو مجازا . . . يصحّ تقديرها : ضمير « هو » به كلام به قرينهء مقام برگشته و ضمير در « تقديرها » به امور برمىگردد .
و القصد انّه سواء كان المراد نفى الحقيقة . . . و نحوها : كلمه « القصد » مصدر و به معناى اسم مفعول بوده و ضمير در « لانّه » به معناى شأن و ضمير در « نحوها » كه عطف به « الحقيقة » بوده يعنى « نفى نحوها » به حقيقت يا صحّت برمىگردد .
فانّه لا بدّ . . . و انّما يكون مجملا اذا تجرّد الخ : ضمير در « فانّه » به معناى شأن بوده و ضمير در « يكون » و « تجرّد » به لفظ يا كلام برمىگردد .
و هى القرينة العامّة فى مثله : ضمير « هى » به قرينه و در « مثله » به تركيب با « لا » ى نفى جنس يا به كلام با نفى جنس برمىگردد .
انّ المحذوف فيه هو لفظ موجود و ما بمعناه الخ : ضمير در « فيه » به تركيب يا كلام و ضمير « هو » به محذوف و ضمير در « بمعناه » به « موجود » برگشته و كلمه ماء موصوله به
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 646
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٦٤٦