( طلحه و زبير ) بيعت مرا شكستند و دوست شما ( معاويه ) به خلاف من برخاست و حال آنكه او ، هيچگاه در اسلام سابقهاى چون سابقهء من نداشته است . و من از اينكه شما به فرمان او گردن نهادهايد و اهل بيت پيامبرتان را رها كردهايد ، درشگفتم و اين شايستهء شما نيست . من شما را به كتاب و سنت و معالم دين و نابود كردن باطل و زنده ساختن حق فرا مىخوانم .
گفتند : شهادت بده كه عثمان مظلوم بود . على گفت : من نه مىگويم مظلوم بود و نه ظالم . گفتند :
هر كه چنين نگويد ما از او بيزاريم و برخاستند و برفتند . على ، اين آيه را برخواند :
إِنَّكَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتى . . .
الخ و به اصحاب خود گفت : مباد كه اينان در گمراهيشان استوارتر از شما در حقتان باشد .
ميان عدى بن حاتم و عامر بن قيس الحذمرى [ 1 ] در باب علم طى ، نزاعى درگرفت . زيرا شمارهء ياران او از ياران عدى بن حاتم بيشتر بود . عبد اللّه بن خليفه البولانى گفت : در ميان ما كسى از عدى و پدرش حاتم برتر نيست و در اسلام هيچ كس برتر از عدى نيست . او با وفد خود ، نزد رسول خدا ( ص ) آمد و در نخيله و قادسيه و مداين و جلولاء و نهاوند و تستر ( شوشتر ) ، سردار قبيلهء طى بوده است . بدين سخن توافق ميان دو طرف حاصل آمد و علم را به دست عدى دادند .
چون محرم به پايان آمد . على فرمان قتال داد و سپاه خود را تعبيه داد . و گفت : تا با شما نجنگيدهاند با آنان مجنگيد و چون به هزيمت شدند ، فراريان را مكشيد و مجروحان را به قتل نرسانيد و از كس كشف عورت منماييد و مثله نكنيد و مال كسى را نگيريد و بر زنان متازيد ، هر چند شما را دشنام دهند كه آنان از حيث جسم و جان ناتوانند . سپس آنان را به نبرد تحريض كرد و در حقشان دعا نمود . اشتر را فرمانده سواران كوفه نمود و سهل بن حنيف را فرمانده سواران بصره . و قيس بن سعد را بر پيادگان بصره و عمار بن ياسر را بر پيادگان كوفه فرماندهى داد . و پرچم به دست هاشم بن عتبه بود و مسعر بن فدكى بر قراء كوفه و بصره .
معاويه نيز سپاه خود را تعبيه داد : ميمنه را به ذو الكلاع الحميرى و ميسره را به حبيب بن مسلمه و مقدمه را به ابو الاعور سپرد . فرماندهى سواران دمشق را به عمرو بن العاص داد و فرماندهى پيادگانش را به مسلم بن عقبة المرى . و ضحاك بن قيس را سپهسالارى تمام لشكر داد . مردانى از شام به مرگ بيعت كردند و خود را با عمامهها بستند كه توان گريزشان نباشد . و اينان پنج صف بودند .
روز اول صفر نبرد آغاز شد . اشتر ، با سپاه كوفه و حبيب ، با سپاه شام بيرون آمدند و همه روز را نبرد كردند . روز دوم ، هاشم بن عتبه و ابو الاعور السلمى و روز سوم ، عمار بن ياسر و عمرو بن العاص . جنگ اين دو ، جنگى سخت بود چنان كه عمار ، عمرو بن العاص را از جاى
هامش
[ ( 1 ) ] الجرموزى .