آتش بيمناك شدند . پس ابن حازم پى در پى حمله كرد . مسلمانان كشتار بسيار كردند و اسير بسيار گرفتند . ابن حازم فتحنامه به ابن عامر نوشت ابن عامر او را در خراسان ابقاء كرد و او همچنان در آن شغل ببود تا جنگ جمل پيش آمد . آنگاه راهى بصره شد . لشكر بصره ، بعد از نبرد ابن حازم همچنان در آنجا درنگ كرد و با مردم آن ديار كه هر بار شورش مىكردند مىجنگيد و همواره چهارهزار مردم جنگى در آن ديار حاضر و مجهز بود .
آغاز شورش عليه عثمان
چون فتوحات به كمال رسيد و دولت اسلام بسط يافت و اعراب به شهرهاى بصره و كوفه و شام و مصر داخل شدند ، تنها كسانى كه به صحبت رسول خدا ( ص ) نائل آمده بودند و به هدايت و آداب او اقتدا مىكردند ، مهاجران و انصار از قريش و مردم حجاز بودند و نيز كسانى از قبايل ديگر كه اين توفيق يافته بودند . اما ديگر اعراب قبايل از بنى بكر بن وائل و عبد القيس و ديگران از قبايل كنده و ربيعه و ازد و تميم و قضاعه و غير ايشان اگر چه از اين صحبت جز اندك نصيبى نداشتند ولى در فتوحات سابقه و شركتى عظيم داشتند . در آغاز حقوق اهل فضل و سابقه به خاطر آنكه هنوز مسئله نبوت و نزول ملائكه ، هيبت و شدت خود را از دست نداده بود ، به خوبى رعايت مىشد ولى چون زمانى گذشت آن حالات دستخوش فراموشى گرديد . از ديگر سو دشمن نابود و دولت نيرومند گشته بود . اينها سبب شد كه عرق جاهليت به پيش آيد . و چون ديده باز كردند ، ديدند رياست به خاندانهاى مهاجرين و انصار ، از قريش و غير قريش اختصاص يافته است . اين اوضاع در ايام خلافت عثمان ظهور بيشترى يافت . زبان طعن بر واليانى كه او به شهرها گماشته بود ، گشودند و از او خواستند كه آنان را عزل كند و جمعى ديگر را به جايشان گمارد . چون اين اخبار به مدينه رسيد صحابه بيمناك شدند و در باب عزل عثمان گفتگوها كردند و او را به عزل حكامش ترغيب نمودند . عثمان جمعى را به شهرها فرستاد تا براى او خبر آورند : از جمله محمد بن مسلمه را به كوفه فرستاد و اسامة بن زيد را به بصره و عبد اللّه بن عمر را به شام و عمار بن ياسر را به مصر و چند تن ديگر را به جاىهاى ديگر . اينان بازگشتند و گفتند كه چيزى نديدهايم كه ناپسند باشد . تنها عمار بود كه جمعى از اشرار ، چون عبد اللّه بن سبا معروف به ابن السوداء ، با او يار شدند .
عبد اللّه بن سبا ، مردى يهودى بود كه در ايام عثمان اسلام آورد و اسلام او هم نيكو نبود . او را از بصره بيرون كردند . او به كوفه آمد و سپس به شام رفت . از شام نيز او را راندند و او راهى مصر شد . ابن سبا همواره بر عثمان طعن مىزد و در نهان به سود اهل بيت پيامبر ( ص ) ، تبليغ مىنمود [ 1 ] . او مىگفت : على [ ع ] وصى رسول خدا ( ص )
هامش
[ ( 1 ) ] براى آگاهى از حقيقت امر به كتاب عبد اللّه بن سبا از شيخ مرتضى العسكرى رجوع كنيد .