بازماندگان او بماند . نعيم همه رى كهن را خراب كرد و شهرى ديگر به جاى آن ساختند . او فتحنامه به عمر نوشت . مردم دنباوند نيز به جزيه صلح كردند . نعيم از آنان بپذيرفت . چون خمس غنايم را به نزد عمر فرستاد عمر نوشت كه : برادرش سويد بن مقرن را با هند بن عمرو الجملى به قومس فرستند . سويد به قومس درآمد و كس در برابر او نايستاد . آنجا را به صلح بگرفت و لشكرگاه ساخت . آنگاه كسانى كه به طبرستان و ديگر جاىها گريخته بودند به او نامه نوشتند و با او به جزيه مصالحه كردند . و پيش از آنكه به جرجان رسد ، مرزبان صول با او ديدار كرد و جزيه پذيرفت و همراه او به شهر داخل شد و باغها و سدها را به او نشان داد . و گويند فتح جرجان به سال سىام هجرى در ايام عثمان بود . سپس سويد نزد اسپهبد طبرستان كس فرستاد تا ميانشان صلح افتد . او نيز بپذيرفت و پيمان صلح بسته شد .
فتح آذربايجان
چون نعيم رى را بگشود ، عمر او را فرمان داد كه سماك بن خرشة الانصارى را به آذربايجان بفرستد تا بكير بن عبد اللّه را يارى دهد . بكير بن عبد اللّه ، چون به آذربايجان مىرفت با اسفنديار پسر فرخزاد در كوهها برخورد كرد كه از نبرد با نعيم ، منهزم شده بود و از ماخ رود [ 1 ] نزديك همدان مىآمد . اين اسفنديار برادر رستم بود . بكير لشكر او را بشكست و خودش را اسير كرد . بكير را گرفت : مرا نزد خود نگهدار تا من بلاد آذربايجان را به صلح با تو وادارم و گرنه به كوهها مىگريزند و در آنجا سنگر خواهند گرفت . بكير او را نگهداشت و همه جز آنان كه در دژها بودند ، صلح كردند . در اين حال سماك نيز با سپاهى در رسيد و بلاد نواحى مجاور را فتح كرد و عتبة بن فرقد نواحى مجاور ديگر را گشود . بكير به عمر نوشت كه اجازت دهد تا پيشتر رود . عمر اجازت داد كه بكير به جانب دربند پيش رود و هر جا را فتح مىكند ، از سوى خود حاكمى برگمارد ، پس عتبة بن فرقد را بر همهء آذربايجان حكومت داد و عتبه سماك بن خرشه را بر مناطقى كه بكير تسخير كرده بود ، فرمانروا ساخت - بهرام پسر فرخزاد سپاهى گرد آورد و راه بر عتبه بگرفت . اما در اين نبرد از عتبه شكست خورد و بگريخت . خبر به اسفنديار كه نزد بكير اسير بود ، رسيد . اسفنديار او را به صلح واداشت و همهء آذربايجان در تصرف مسلمانان درآمد ، بكير و عتبه وقايع را به عمر نوشتند و خمس غنايم را نزد او فرستادند و عمر براى مردم آذربايجان ، صلحنامه فرستاد . پس عتبة بن فرقد به شهرزور و صامغان لشكر كشيد و هر دو شهر را بگرفت و بر مردم جزيه و خراج نهاد و خلقى از كردها را بكشت . پس به عمر نوشت كه فتوحات من به مرز آذربايجان رسيد . عمر او را بر متصرفاتش حكومت داد و هرثمة بن عرفجه را نيز به حكومت موصل گمارد .
هامش
[ ( 1 ) ] ابو حرود .