كوفه با او همراه شده بودند و در اين جنگ كشته شد . ولى صحيح اين است كه نعمان در نهاوند به قتل رسيد . ابو موسى قم و كاشان را بگرفت . عمر در سال بيست و يكم هجرى مغيرة بن شعبه را به حكومت كوفه فرستاد و عمار بن ياسر را عزل كرد .
فتح همدان بار ديگر
در همدان با آنكه خسرو شنوم با قعقاع و نعيم به جزيه مصالحه كرد ، ولى مردم شورش كردند . عمر به نعيم نوشت كه به همدان لشكر برد . نعيم با حذيفه وداع كرد و با همان تعبيه كه داشت از راه برگشت و بر همهء بلاد همدان مستولى شد تا جزيه به گردن گرفتند .
و گويند كه همدان در سال بيست و چهارم هجرى فتح گرديد .
در آن حال كه نعيم در نواحى همدان در جولان بود ، خبر رسيد كه مردم ديلم و رى خروج كردهاند . و مردم آذربايجان به سردارى اسفنديار برادر رستم فرخزاد مىآيند . نعيم يزيد بن قيس الهمدانى را بر همدان گماشت و خود به نبرد با آنان روانه شد . اين نبرد نيز همانند نبرد نهاوند ، حتى از آن بزرگتر بود . به عمر فتحنامه نوشت . عمر نعيم را فرمود كه به رى رود و پس از فتح آن ، در آنجا مقام كند .
گويند مغيرة بن شعبه ، جرير بن عبد اللّه را از كوفه به همدان فرستاد . جرير همدان را به صلح بگشود و بر همهء آن سرزمينها استيلا يافت . و گويند كه مغيره ، خود فاتح همدان بود و جرير طلايهدار سپاه او بود . چون جرير بن عبد اللّه همدان را فتح كرد براء بن عازب را به قزوين فرستاد او نيز تا قزوين همه جا را فتح كرد ، قزوين را نيز فتح نمود مردم قزوين از ديلمها يارى خواستند آنان نيز وعدهء يارى دادند . براء بن عازب با سپاه مسلمانان به نبرد با آنان بيرون آمد و ديلمها بر فراز كوه ايستاده ، تماشا مىكردند . مردم قزوين از يارى آنان مأيوس شدند و با براء صلح كردند . به همان شرايط كه مردم ابهر صلح كرده بودند . سپس عازم نبرد با ديلم و جيلان شد .
فتح رى
چون نعيم از نبرد باز آمد ، روانهء رى شد . ابو فرخان از مردم رى ، به صلح بيرون آمد ، ولى پادشاه رى سياوخش پسر مهران پسر بهرام چوبين ، گردن به تسليم ننهاد و از مردم دنباوند و طبرستان و قومس و جرجان يارى طلبيد . اينان او را بر خود امير ساختند و با نعيم درگير شدند و از شهر غافل ماندند ، در اين حال شب هنگام ابو فرخان با منذر بن عمر ، از پشت سرشان بيامدند و شهر را بگرفتند مدافعان شهر از پشت سر خود بانگ تكبير شنيدند ، به ناچار منهزم شدند و مسلمانان كشتار بسيار كردند و غنايمى كه از رى به دست آنان افتاد ، همانند غنايم مدائن بود . ابو فرخان بر سر بلاد رى با مسلمانان صلح كرد و فرمانروايى رى همچنان در