بودند و باهان [ 1 ] بر آنها فرمانروايى داشت . مسلمانان آنان را در حصار گرفتند و دمشق را گشودند .
ابو عبيده امارت خود و عزل خالد را آشكار ساخت . ابو بكر بر خالد بن سعيد و وليد بن عقبه به خاطر فرارشان از جنگ خشم گرفته بود ، چون عمر به خلافت رسيد ، به آن دو اجازت داد كه به مدينه درآيند . سپس آنان را با گروهى به شام روان داشت . فرمانرواى دمشق نسطاس پسر نسطوس بود . مسلمانان هفتاد شب آنان را در محاصره گرفتند . بعضى گويند شش ماه خالد و ابو عبيده و يزيد و عمرو هر يك در يك سمت شهر قرار گرفته بودند . شهر حمص ميان آنان و هرقل فاصله بود . و در آن حوالى ذو الكلاع با سپاهى از مسلمانان كمين گرفته بود . هرقل براى مردم دمشق مدد فرستاد ولى همه آنان به دست مسلمانان افتادند . مسلمانان عزم جزم كردند كه دمشق را در حيطهء تصرف آورند . يك شب خالد مدافعان شهر را در غفلت گذاشت و از آن - سو كه ناحيهء او بود از ديوار شهر بالا رفت و دروازه را بگشود و سپاه او به شهر درآمدند و بانگ اللّه اكبر بلند كردند و هر كس را كه يافتند كشتند . مدافعان شهر از هر سو دست به دامن امراء مسلمان شدند و نداى صلح در دادند و همگان را به شهر درآوردند . در آن ناحيه از شهر را نيز كه خالد تصرف كرده بود ، حكم مصالحه را مجرى داشتند .
سيف گويد : خبر فتح دمشق را به عمر رسانيدند . او فرمان داد كه لشكر عراق به عراق بازگردد . لشكر عراق به عراق روان شد . هاشم بن عتبه بر آن فرمان مىراند . و بر مقدمه قعقاع بود . امراء به فحل رفتند و يزيد بن ابى سفيان در دمشق ماند . اين فتح در ماه رجب سال چهاردهم اتفاق افتاد .
يزيد بن ابى سفيان دحية الكلبى را به تدمر فرستاد و ابو الازاهر [ 2 ] القشيرى را به حوران و بثنيه [ 3 ] آنان با مردم آن شهرها صلح كردند و بر آنان فرمانروايى يافتند . روميان بار ديگر به فحل حمله كردند ، ولى مسلمانان بر آنان پيروز شدند و آنان را به هزيمت فرستادند و هشتاد هزار تن را به قتل آوردند . شرحبيل بن حسنه در اين واقعه امير لشكر اسلام بود . او سپاه خود را پس از آن به بيسان برد و آنجا را در محاصره گرفت . چون جنگجويانش را بكشت بقيه با او صلح كردند او نيز بپذيرفت . ابو الأعور السلمى در طبريه بود . آنجا را در محاصره داشت . چون مردم طبريه خبر يافتند كه بيسانيان صلح كردهاند و فتح اردن به پايان آمده آنان نيز صلح كردند و همه سرداران از اكناف بلاد جمع شدند و فتحنامه به عمر نوشتند .
واقدى گويد : فتح يرموك در سال پانزدهم هجرى واقع شد و هرقل در آن جنگ از انطاكيه به قسطنطينيه انتقال يافت ، و آن آخرين نبردها بود . اما آنچه از روايت سيف به دست مىآيد اين است كه جنگ يرموك در سال سيزده اتفاق افتاده ، و آن قاصد كه خبر مرگ ابو بكر را آورده بود در روز فرار روميان وارد شد . و اميران بعد از يرموك به دمشق رفتند و آنجا را فتح
هامش
[ ( 1 ) ] ماهان .
[ ( 2 ) ] الزهراء .
[ ( 3 ) ] بثينه .