بنى شيبان است . اينان در صدر اسلام در شرق دجله در حدود موصل فراوان بودند . بيشتر ائمه خوارج در ديار ربيعه از ايشان است . سرورشان در عهد جاهلى مرة بن ذهل بن شيبان بود . او را ده فرزند بود كه از آن ده قبيله پديد آمد كه مشهورترينشان همام و جساساند .
ابن حزم گويد : از همام بيست و هشت بطن بيرون آمد . اما جساس ، كليب شوهر خواهر خود را كه سرور تغلب بود بكشت ، آنگاه كه ناقهء بسوس را با تير زد . فرزند كليب نزد بنى شيبان ماند تا آنگاه كه بزرگ شد و دريافت كه جساس دايى او قاتل پدرش ، كليب بوده است ، او را كشت و نزد تغلب بازگشت . از فرزندان جساس است : بنى الشيخ كه در آمد ، به رياست رسيدند و به دست المعتضد منقرض شدند . نيز از بنى شيبان است : هانى بن مسعود ، آنكه سلاحهاى نعمان را كه به وديعت نزد او بود ، به پرويز نداد و اين امر سبب نبرد ذو قار شد . او هانى بن مسعود بن عامر بن ابى ربيعة بن ذهل بن شيبان بود . و نيز از ايشان است ضحاك بن قيس خارجى ، كه در ايام مروان بن محمّد ، بر مذهب صفريه ، با او بيعت كردند و او كوفه و چند جاى ديگر را گرفت حتى جماعتى از بنى اميه به خلافت با او بيعت نمودند . از آن جمله بودند : سليمان هشام بن عبد الملك و عبد اللّه بن عمر بن عبد العزيز . بالاخره مروان بن محمّد او را به قتل آورد . نسب او چنين است : ضحاك بن قيس بن الحصين بن عبد اللّه بن ثعلبة بن زيد مناة بن ابى عمرو بن عوف بن ربيعة بن محلم بن ذهل بن شيبان - ما از او سخن خواهيم گفت - و نيز از بنى شيبان است : مثنى بن حارثه و عمران بن حطان [ 1 ] از اعلام خوارج . و اين پايان سخن در باب ربيعة بن نزار است . و اللّه المعين .
مضر بن نزار
فرزندان مضر بن نزار به عدت و عدت از ديگر بنى عدنان بيش بودند . در مكه رياست داشتند و همهشان از دو دستهء عظيم بودند ، خندف و قيس . زيرا مضر را دو فرزند بود :
الياس و قيس ، عيلان بردهاى بود تحت حضانت قيس ، پس به او انتساب يافت ، و گويند كه نام اسب است . و گويند كه عيلان پسر مضر است و نام او الياس است ، و او را دو پسر بوده : قيس و دهمان [ 2 ] : و اين قولى نادرست است .
الياس را سه پسر بود : مدركه و طابخه و قمعه ، از زنى از قضاعه به نام خندف . پس بنى الياس همه به دو منسوبند و مضر به خندف و قيس عيلان تقسيم شده است . قيس نيز داراى سه بطن است : كعب و عمرو و سعد كه سه فرزندان قيساند . از عمرو است : بنى فهم و بنى عدوان ، فرزندان عمرو بن قيس . عدوان بطنى است گسترده ، منازلشان در طائف از سرزمين نجد است . بعد از اياد ، عمالقه در آنجا مسكن گرفتند ، سپس ثقيف بر آنان غلبه
هامش
[ ( 1 ) ] حظان .
[ ( 2 ) ] دهم .